Nieuwe tekeningen Van Gogh opgedoken

John Fentener van Vlissingen en Axel Ruger (directeur Van Gogh Museum) bekijken de onthulde tekening van Van Gogh 'De heuvel van Montmartre met steengroeve' in het Singer Museum. Beeld ANP

Meesterwerken zijn het niet, de nieuw ontdekte tekeningen van Vincent van Gogh. Maar alles wat boven tafel komt van de wereldberoemde kunstenaar is groot nieuws.

In het Singer Museum in Laren werden gisteren twee tekeningen gepresenteerd. Als je van niets zou weten zou je zeggen: best aardige landschapjes, maar de huisjes staan er wat raar in. Het lijkt erop of deze kunstenaar nog wat moet bijleren over perspectief en zo. Het wordt een heel ander verhaal als blijkt dat het om twee nieuw ontdekte tekeningen gaat van Vincent van Gogh. Dan zijn het ineens hele bijzondere werken. 

Alles wat met Van Gogh (1853-1890) heeft te maken doet de kassa rinkelen. In het Singer Museum zijn ze dan ook erg blij dat daar de twee 'nieuwe' Van Goghs voor het eerst zijn te zien. Het mogen dan wat krakkemikkige en brave tekeningen zijn, ze zijn wél van de grote meester. De twee 'heuvels van Montmartre' zijn toegevoegd aan een tentoonstelling van impressionisten en expressionisten. De werken van onder meer Monet, Manet, Gauguin, Signac, Matisse, Van Dongen en Picasso zijn afkomstig uit de collectie van de zakenman John Fentener van Vlissingen en zijn vrouw, die al 45 jaar kunst verzamelen.

Fentener van Vlissingen kocht een paar jaar geleden van een particulier de tekening 'De heuvel van Montmartre met steengroeve'(maart 1886)' die van Van Gogh zou zijn. Het werk maakte ooit deel uit van de collectie van Vincent en zijn broer Theo van Gogh. Theo's weduwe Johanna Bonger gaf het in 1911 in consignatie aan de kunsthandelaar De Bois in Haarlem, die het omstreeks 1917 verkocht. Daarna was het uit het zicht tot Fentener het kocht en door het Van Gogh Museum liet onderzoeken op echtheid. De deskundigen daar kwamen tot de conclusie dat het inderdaad een tekening was van de grote meester.

Deze ontdekking deed een belletje rinkelen in het museum, dat een vergelijkbare tekening heeft: 'De heuvel van Montmartre' (1886). Daarvan was eerder vastgesteld dat het geen echte Van Gogh is. Onderzoeker Teio Meedendorp: "Het was een zwerfkei in onze collectie. We zijn hem opnieuw gaan onderzoeken en vonden zoveel overeenkomsten tussen beide tekeningen, wat betreft stijl, techniek en materiaalgebruik, dat we hem alsnog hebben toegewezen. Ook de manier waarop de kunstenaar heeft geveegd en gegumd in het zwarte krijt, wijst op dezelfde hand."

Op beide tekeningen kloppen de verhoudingen niet helemaal, bevestigt Meedendorp. "Van Gogh maakte altijd een raster van lijntjes om de hoogtelijnen van de compositie te bepalen. Dat perspectiefraam, zoals we dat noemen, heeft hij hier niet gebruikt. Je ziet ook nergens dat hij die hulplijntjes heeft uitgegumd. Hij heeft de gebouwtjes onder aan de heuvel er zo uit de losse pols op gegooid. Dat is duidelijk niet goed gelukt." Er is een foto uit dezelfde tijd, vertelt Meedendorp, waarop alle huisjes zijn te herkennen. "Alleen staan ze er op de tekeningen allemaal net een beetje anders bij."

Geen meesterwerken, toch zijn ze waardevol omdat ze iets vertellen over het 'leerproces' van de kunstenaar, meent Meedendorp: "Van Gogh heeft ze gemaakt in het voorjaar van 1886, toen hij net in Parijs was aangekomen waar hij nieuwe dingen wilde leren." Hij volgde in het atelier van Fernand Cormon lessen modeltekenen, waarbij hij uit de losse pols een figuur moest opzetten. Het mooie van deze tekeningen is, aldus de onderzoeker, dat ze laten zien hoe Van Gogh dat hier ook heeft geprobeerd. Hij maakt nog wel een traditioneel landschap maar laat de vertrouwde perspectieflijnen achterwege. Meedendorp: "Dat is niet helemaal goed gegaan. Maar al doende leert men, dat geldt ook voor grote kunstenaars als Van Gogh."

900 tekeningen

Er zijn nu ruim negenhonderd tekeningen van Van Gogh bekend plus vijf schetsboekjes. Ongeveer de helft daarvan bevindt zich in het Van Gogh Museum in Amsterdam. In 2012 werd voor het laatst een nieuwe tekening van de kunstenaar ontdekt, 'Kop van een Romeinse jongen (naar Bargue naar Bonnat)' uit 1880, een kopie naar een voorbeeld uit de tekencursus van Charles Bargue. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden