BoekrecensieOp weg naar De Hartz

Nieuwe Ewout Meyster is pijnlijk en tragisch, maar toch ook weergaloos mooi en diep

Wessel te GussinkloBeeld Arie Kievit

In het vierde deel van de Ewout Meyster-cyclus van Wessel te Gussinklo vinden we de verloren mens, die zich wanhopig probeert vast te klampen aan zijn omgeving. 

Soms kom je in de literatuur personages tegen die je, omdat de schrijver hun karakter en handelingen precies en geduldig beschrijft, zo goed leert kennen dat ze je vertrouwd worden, haast als vrienden. Anton Wachter van Vestdijk is er zo een, Kees de jongen van Theo Thijssen, Albert Egberts van A.F.Th. van der Heijden. Vergis ik mij of zijn het vooral mannen, jongens die zo bij je binnenkomen. Of misschien Eline Vere van Couperus, maar nee, toch vooral mannen, bij mij althans.

Ook Ewout Meyster, uit de boeken van Wessel te Gussinklo, behoort tot dat exclusieve kringetje.

In het vierde deel van wat bij mijn weten voor het eerst een heuse cyclus wordt genoemd, Op weg naar De Hartz, komen we hem tegen als ongeveer twintigjarige, op de drempel van volwassenheid. Daarvoor was hij, met zijn hypersensitieve karakter en zijn hoogbegaafdheid, een overambitieus ventje en een gefrustreerde puber; hier leren we hem in een andere hoedanigheid kennen, als iemand die zichzelf probeert te veranderen, die de verantwoordelijkheid van het leven op zich probeert te nemen.

Esoterische idealen

In dit deel beschrijft Te Gussinklo hoe Ewout beurtelings onder invloed raakt van de esoterische club rond een zekere Babinsky, ‘de Grote Man’ genoemd, in het bijzonder onder die van professor Somsen die, bij ontstentenis van Ewouts vader, zijn vorming ter hand neemt, en onder die van Sylvia, zijn eerste grote liefde. Het clubje rond Babinsky, gezeteld in landhuis De Hartz, deed me denken aan de kring rond de dichter Stefan George in het eerste helft van de vorige eeuw. Bezield van grootse idealen, om de wereld te verheffen, om naar eenheid en verlichting te zoeken, de mens volledig te leren kennen, met rationele maar eveneens esoterische kennis en inzichten. Freud, Jung, Krishnamurti, Annie Besant, het zijn namen die in de buurt van Babinsky en Somsen vallen.

Ewout raakt sterk onder de invloed van het aan De Hartz gepredikte gedachtegoed maar het betekent ook dat hij zijn vroegere eigenschappen, geldingsdrang, indruk maken, narcistische dromen, moet opgeven om een eenvoudig, dieper en dienstbaarder mens te worden. Over de mislukking van dat streven gaat Op weg naar De Hartz, en het is in zekere zin hartverscheurend om hem aan het eind verloren aan te treffen. De slotwoorden van deze roman luiden: ‘Nooit zou hij meer iets geloven. Spot en hoon tegen alle overtuigingen, haat tegen alle zekerheden. Eenzaam zou hij zijn, en vertrouwen zou hij niets.’ De geboorte van een argwanend, cynisch mens. Ook wat de liefde betreft, want zijn relatie met de engelachtige, maar ook gevoelige en kwetsbare Sylvia, loopt op niets uit, of liever gezegd op een zelfmoordpoging en een bitter afscheid.

Kortom deze coming of age-roman heeft de lezer weinig positiefs te bieden. Daarentegen verschaft hij wel het nodige inzicht in het menselijk tekort: ook idealisme helpt de mensheid niet vooruit.

Scherp en uitputtend

Te Gussinklo neemt de tijd (vijfhonderd pagina’s) voor zijn karakters, niet alleen Ewout en zijn geworstel, ook Somsen en Sylvia worden scherp en uitputtend getekend. Die Somsen, de leermeester, wist bij mij een diepe afkeer op te roepen met zijn dictatoriale idealisme, terwijl Sylvia met haar nerveuze breakdowns en haar vermeende Elektracomplex (haar toegeschreven door de dubieuze, alwetende Somsen) een prachtig portret van onmacht oplevert.

Maar het is vooral Ewout Meyster die we weer wat beter leren kennen. De zuigende, veel herhalende, soms drammende stijl van Te Gussinklo is ook hier weer buitengewoon effectief: je waart als het ware rond in zijn hoofd, dat op alles gespitste, maar overvolle brein van de begaafde, overgevoelige mens, je zou hem soms iets toe willen schreeuwen: doe een beetje normaal, kerel!

Wessel te Gussinklo is een schrijver die goed naar de klassieken heeft gekeken. Neem de eerste regels van het boek: ‘De donkere wel een kilometer lange, smalle oprijlaan, overhuifd door vliegdennen en sparren, die zich als een koker door het bos geboord had, slechts met een enkele lichte lofboom hier en daar, opende zich’. Een onvervalste Natureingang die ook het hele verhaal hoopvol samenvat: door de duisternis naar het licht. Misschien is het wel die in zekere zin ouderwets volle manier van schrijven, die diepe concentratie op enkele personages, á la Henry James of Marcel Proust, die Te Gussinklo’s werk zo uitzonderlijk maakt in deze tijd.

Behalve met Ewout Meyster krijgen we ook te maken met de zoekende, verloren mens, die zich wanhopig probeert vast te klampen aan zijn omgeving. Pijnlijk en tragisch jazeker, maar toch ook weergaloos mooi en diep.

Wessel te Gussinklo,
Op weg naar De Hartz
Koppernik
504 blz. € 24,50

Lees ook:

‘Ik wil de mensen veroveren met wat ik schrijf, maar niet door te pleasen’

Na een moeizaam begin van zijn carrière wint schrijver Wessel te Gussinklo prijs na prijs. Een kijkje in de keuken bij de schepper van intense romans vol complexe emoties. 

Ewout Meyster is nog steeds labiel en hooggestemd

Wessel te Gussinklo schrijft vervolg op zijn puberteits-dystopie ‘De opdracht’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden