‘Ik zie een sterfbed-ik voor me, die tevreden is met wat hij achterlaat.’

InterviewZelfontwikkeling

Niet eerder toonde Ali B zich zo kwetsbaar: ‘Ik heb mijn kinderen per ongeluk gewoon verwaarloosd’

‘Ik zie een sterfbed-ik voor me, die tevreden is met wat hij achterlaat.’Beeld Patrick Post

Ali B doet al twintig jaar actief aan zelfontwikkeling. Maar de docuserie Ali Bouali laat zien dat hij veel ruzie had met mensen om hem heen. Tot hij teruggreep naar een oude les: ‘Eerst begrijpen, dan begrepen worden’.

Rufus Kain

“Ali is nog even zijn haar aan het doen”, zegt een jonge vrouw op het kantoor van SPEC, het managementbureau van Ali Bouali en zijn vrouw Breghje Kommers. “Je kunt het interview alvast telefonisch beginnen.”

Aan de andere kant van de lijn groet Bouali vrolijk. Als zijn nieuwe Videolanddocumentaire ter sprake komt, vraagt hij voorzichtig: “Wat vond je ervan?” Hij voelt zich kwetsbaar, want de vierdelige serie Ali Bouali gaat over pijnlijke privézaken die hij als rapper, cabaretier en Voice-coach nooit helemaal prijsgaf. Over de straten waar hij als kind rondhing, waar vrienden van hem zijn geliquideerd. Over zijn gokverslaving en die van zijn vader. Over zijn eigen kinderen die hem lang weinig zagen.

“Door dat kwetsbare stuk nu wel te delen, hoop ik mensen te inspireren die tegen dezelfde dingen aanlopen”, zegt Bouali. Hij ziet inspireren als een missie. Vorig jaar begon hij het zelfontwikkelingsplatform Ik Wil Groeien, en in november verschijnt zijn boek De Ali B-methode. Zijn eigen succes zegt hij deels te danken aan de honderden zelfhulpboeken die hij de afgelopen twintig jaar las en toepaste.

Even later stapt Ali B in levende lijve uit de lift. Terwijl hij zich nog even vlug laat opmaken voor de foto, gaat het gesprek verder in het tijdelijke grijze kantoor, dat in alle windrichtingen uitkijkt over Almere. Het oogt niet bepaald als het epicentrum van de hiphop. Maar hier begeleidden Bouali, zijn vrouw en de andere SPEC-managers grote namen als Boef, Ronnie Flex en Famke Louise.

Ook hen wilde Bouali helpen groeien. Bij sommigen is dat gelukt. “Ik ben trots dat ik bij Boef kwetsbaarheid heb weten los te maken. Hij vond kwetsbaarheid altijd eng, hij was bang dat mensen zouden denken dat hij zichzelf zielig vindt. Gelukkig liet hij in zijn documentaire vorig jaar een kwetsbare kant zien. Ik heb hem ook geholpen aan de gevolgen te denken voordat hij een impuls volgt. Minder reactief, meer proactief.”

‘Reactief’. ‘Proactief’. Het zijn begrippen die de inmiddels 40-jarige Bouali zijn halve leven geleden leerde in het beroemde zelfhulpboek De Zeven Eigenschappen Van Effectief Leiderschap, door Stephen Covey. “Ja, grappig. Dat is een van de boeken geweest die de grootste impact op mij hebben gehad. Zonder dat ik het doorheb kom ik altijd terug bij die zeven eigenschappen. Ze zijn deel van me geworden.”

In de rest van het gesprek komen de zeven principes stuk voor stuk voorbij.

1. Wees proactief

De eerste eigenschap, ‘wees proactief’, paste Bouali toe om zijn drugsgebruik en gokverslaving de baas te worden. “Ik ben het meest vatbaar voor m’n verslaving wanneer ik me bedreigd of ontkend voel. Dan denk ik: ‘Fok jullie allemaal, ik ga gewoon dit doen, want dit vind ik ten minste leuk’. In het gokken zoek ik dan de connectie die ik mis met de mensen om me heen. Het is reactief: een reactie op dat gevoel van dreiging.

“Door bewust verder te kijken naar de destructieve gevolgen, associeer ik m’n verslaving niet meer met geluk maar met pijn. Een paar maanden geleden zat ik nog wel eventjes op een goksite. Maar deze keer was het niet dwangmatig, en een groot verschil met vroeger is dat ik er gewoon open over was.”

Nu houdt hij meer tijd over voor wat hij écht wil bereiken. Want succesvol rapper, cabaretier en ondernemer is nog niet genoeg. Hij wil ook zoveel mogelijk mensen helpen. “Ik geloof dat dienend zijn de essentie van het leven is. Bomen geven zuurstof, wij geven CO2. De longen helpen het hart en zo draagt alles iets bij. Als er één ding is wat ik kan bijdragen, is het mijn eigen groei delen en mensen motiveren om het beste uit zichzelf te halen.”

2. Begin met het eind in gedachten

Niet iedereen is zo op groei gebrand als Ali B. Zo zegt Najib Amhali (die ook onder het management van SPEC valt) in de docuserie dat hij het project Ik Wil Groeien bewondert, maar er persoonlijk niet veel mee heeft. Wat betekent groei voor Bouali precies?

“De vraag moet zijn: waar groei je naartóé”, antwoordt hij. “Er moet een bestemming zijn. Ik zie een sterfbed-ik voor me, die tevreden is met wat hij achterlaat. Groeien naar die persoon, dat is wat groei voor mij betekent. Daarbij moeten alle rollen in balans zijn. Als ik heel succesvol ben geweest, maar niet de vader was die ik wilde zijn, dan is het niet gelukt. Als ik wel een goede vader was, maar m’n dromen niet heb waargemaakt, dan ben ik geen mooi voorbeeld voor m’n kinderen.”

3. Belangrijke zaken eerst

Die balans tussen gezin en carrière voelt erg urgent. “Ik had met m’n kinderen afgesproken dat ik tweeënhalf jaar de tijd zou nemen om filantroop te worden. Maar door de docu heb ik dat plan gewijzigd. Ik zeg daarin dat ik m’n vader niet miste omdat ik hem niet kende, en in dezelfde docu zegt mijn zoontje: ‘Papa, ik heb me er inmiddels bij neergelegd dat je zo weinig thuis bent’. Dat was zo confronterend dat ik dacht: niks tweeënhalf jaar weg zijn, die shit moet nú hand in hand gaan.”

4. Denk win-win

“Ik moet dus een middenweg vinden, waar ik m’n dromen achterna kan gaan en er voor mijn kinderen kan zijn. Dat betekent dat ik niet alles kan. Met sommige dingen moet ik vrede hebben. Voor een jongen die heel groot denkt is dat veel om in te leveren, maar ik ga voor balans.”

Om een beeld van zijn grote gedachten te geven: in de documentaire vertelt Bouali dat hij weeshuizen wil opzetten voor kinderen in Marokko. In een eerder interview heeft hij het over tien miljoen kinderen in Afrikaanse ontwikkelingslandsen te eten geven. Als zo’n idee hem eenmaal te binnen schiet, wil hij er direct voor gaan, zonder aan de praktische details te denken.

“Ik ben trots op mijn spontaniteit, het heeft me veel gebracht. Je ziet het ook terug in mijn improvisatiekwaliteiten bij The Voice. Maar de valkuil is dat ik impulsief kan zijn. Thuis, waar mijn vrouw gewoon behoefte heeft aan zekerheid en duidelijkheid, is dat echt een probleem. Stel je voor: daar zit je met je impulsieve echtgenoot. En als je dan ook nog samen een bedrijf hebt, wie bepaalt de koers dan? Mijn impuls of haar controle? Het is allebei op zichzelf niet goed. De gulden middenweg, daar blijf ik in geloven.”

'Ik dacht: als ik met acht van de tien mensen ruzie heb, doe ik statistisch gezien misschien zelf iets fout.' Beeld Patrick Post
'Ik dacht: als ik met acht van de tien mensen ruzie heb, doe ik statistisch gezien misschien zelf iets fout.'Beeld Patrick Post

5. Eerst begrijpen, dan begrepen worden

Dat is niet altijd zo geweest. In de documentaire blijkt dat veel vrienden en collega’s moeite hebben met de manier waarop hij lang zijn eigen zin doordrukte, en woede-uitbarstingen kreeg als ze niet naar hem luisterden. Wanneer hij Boef vraagt waar Bouali zelf nog in kan groeien, antwoordt die zonder twijfel: ‘Luisteren naar anderen’. En daar is Ali B het inmiddels mee eens.

“Drie jaar geleden had ik verstoorde relaties met bijna iedereen in mijn bedrijf. Toen dacht ik: oké, als ik met acht van de tien mensen ruzie heb, doe ik statistisch gezien misschien zelf iets fout. Dus ik ging kijken waarom het botst. Zo kwam ik terug bij de vijfde eigenschap van effectief leiderschap: Eerst begrijpen, dan begrepen worden.

“Ik had altijd gedacht dat wat voor mij werkt, ook voor anderen werkt. Dat iedereen de wereld zo zou moeten zien als ik. Ook mijn kinderen. Nou, dat is een supergrote fout die ik heb gemaakt. En ik heb lang gedacht dat zij moesten zijn zoals ik. Daardoor heb ik mijn kinderen per ongeluk gewoon verwaarloosd.

“Een van mijn zoons is erg anders dan ik ben”, legt Bouali uit. “Voordat hij iets doet, wil hij weten waar hij aan toe is. Dan zei ik als vader: ‘Je moet gewoon durven, loslaten!’ Ik gedij bij springen in het diepe. Maar hij niet. Net zoals ik heel makkelijk ben met mensen. Als ik moe ben, kan ik werkelijk midden in het centrum op een bedje in slaap vallen, want mensen maken geen indruk op me. Op m’n zoontje maken ze heel veel indruk. Het kost hem veel energie als-ie met mensen is. En dan ga ik zeggen: ‘Je moet meer vriendjes hebben’.

“Nu ik hem beter begrijp, kan ik denk ik meer voor hem betekenen. Daar ben ik dankbaar voor en trots op. Ik kan balen dat ik het fout heb gedaan, of ik kan dankbaar zijn dat ik misschien nog op tijd heb ontdekt dat het anders moet.”

6. Creëer synergie

Het inzicht dat verschil er mag wezen helpt niet alleen in het contact met zijn kinderen. “Het gaat ook wat beter tussen mijn vrouw en mij. We hebben in onze relatie allebei veel schade aangebracht omdat we ons bedreigd voelden. Het is geen nieuwe wedstrijd, het is eentje waar we allebei 6- of 7-0 achter staan. Maar we zijn wel begonnen aan dat proces van win-win.”

Deel van dat proces is dat Bouali zijn impulsiviteit soms een beetje beteugelt. Maar hij houdt niet op met spontaan zijn. “Anders ga ik mezelf verloochenen. En ik geloof dat mensen zo op de wereld zijn gezet dat we elkaar in balans kunnen houden. Een ideaal voorbeeld is het tiki-taka voetbal van Barcelona. Alle posities waren anders, alle mensen waren anders, maar samen vormden ze iets harmonieus.

“Zo zijn al mijn successen het gevolg van ik met een team. Een idee is maar een idee, zoals een zaadcel maar een zaadcel is. Wat moet het zaadje nou zonder baarmoeder? Dan eindigt-ie misschien op een droge sok, de onderkant van je shirt… dit wordt wel steeds ranziger hè?

“Maar zo is het ook met een idee: er zijn mensen nodig die goed zijn in het ontwikkelen en uitvoeren. Tegelijk kunnen zij niet zonder iemand met goede ideeën. Er is geen hiërarchie in het proces, alleen synergie. En dan heb je de volgende eigenschap.”

7. Houd de zaag scherp

De grote uitdaging is nu om al deze inzichten consequent toe te passen. Bouali moet zich er bijvoorbeeld nog altijd ‘zo’n 350 keer per dag’ aan herinneren niet impulsief te reageren als hij zich bedreigd voelt. Daar helpt zijn eigen zelfontwikkelingsplatform hem bij.

“Bij Ik Wil Groeien probeer ik mensen vanuit mijn ervaring te helpen. Mensen willen horen hoe ik het heb gedáán, niet wat ik in een boek heb gelezen. Dat is voor mij een stok achter de deur om toe te passen wat ik zeg. Ik heb ook een boek dat binnenkort uitkomt, De Ali B-methode. Het uitgangspunt is dat er altijd een ‘Aanleiding’ is, waardoor ik op zoek moest naar een ‘Les’. Die les ‘Implementeerde’ ik, en zo ‘Bereik’ ik iets.

“Die kant moet persoonlijke ontwikkeling opgaan, vanuit de theorie naar de actie. Ik zeg tegen mensen: ‘We weten wat we moeten doen, nu moeten we het nog doen’. Daarna ga ik naar huis en vraag ik mezelf: ‘Oké Ali, maar wat heb jíj nou allemaal gedaan?”

De vierdelige documentaireserie Ali Bouali is vanaf 16 oktober te zien op Videoland. Op 12 november verschijnt het boek De Ali B-methode.

The 7 Habits

Het boek The 7 Habits of Highly Effective People (1989) is meer dan 25 miljoen keer verkocht in 40 talen, waaronder Nederlands. Het is weleens omschreven als een seculier distillaat van mormoonse waarden – auteur Stephen Covey was lid van de mormoonse kerk.

Ali B deelde een paar keer het podium met Covey. Zo begon hij spontaan voor Covey te rappen tijdens diens seminar in het Utrechtse Beatrix Theater, twaalf jaar geleden. In de kleedkamer hadden de twee heel persoonlijke gesprekken, vertelde Bouali in een eerder interview.

Lees ook:

De fans van Boef willen het beeld van de straat

Rapper Boef heeft veel nummer 1-hits, maar is ook controversieel. Een Videolanddocumentaire toont zijn zachtere kant en de moeilijke jeugd die hem vormde. Wie is de man achter de ophef?

Een beetje rapper heeft een docu

Ronnie Flex heeft een nieuwe docusoap op Videoland. Eerder verschenen al documentaires van hem, Boef, Famke Louise en andere rappers. Het zijn bepaald geen gelikte portretten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden