null Beeld

TaalTon den Boon

Niemand wil naar Schubbekutteveen

Ton den Boon

Vorige week ging de taalrubriek over namen van fictieve oorden die aanlokkelijk worden gevonden, zoals Eldorado en Shangri-La. Daarnaast zijn er namen van ­fictieve plaatsen die blijkbaar juist onaantrekkelijk zijn. Boerenkoolstronkeradeel bijvoorbeeld. Volgens Van Dale is dat een spotnaam voor een gehucht dat ergens veraf ligt en zogenaamd onbereikbaar voor de ‘moderne beschaving’ is. Ook Schubbekutteveen staat voor een afgelegen dorp op het platteland dat taalgebruikers zich voorstellen als achtergebleven en saai.

Beide plaatsnamen figureren ­vooral in uitspraken over mensen die achterlijk of ouderwets gevonden worden. Of ze worden genoemd als onbeduidend. Zo zei voetballer Ruud Gullit in 1991 dat zijn spel altijd dezelfde kwaliteit had: “Of we nu tegen Schubbekutteveen spelen of tegen Napoli of Juventus, maakt niks uit”.

Een deel van de charme van zulke fictieve namen is het grote aantal lettergrepen, al wordt Boerenkoolstronkeradeel ook weleens verkort tot Stronkeradeel en Schubbekutteveen tot Kutteveen.

Prototype van een afgelegen en vooral achtergebleven plattelandsdorp

Naast fictieve plaatsnamen zijn er namen van bestaande plaatsen die met een vergelijkbare strekking worden gebruikt. Lutjebroek bijvoorbeeld, een plaats in Noord-Holland, waarvan de naam al sinds de negentiende eeuw dienstdoet als prototype van een afgelegen en vooral achtergebleven plattelandsdorp. En Appelscha, waar de spreekwoordelijke (tante) Mien uit Appelscha vandaan komt.

Die (tante) Mien komt trouwens ook ­weleens uit andere plaatsen in de provincie (vooral een van de noordelijke provincies), die door Randstedelingen kennelijk als ‘afgelegen’ of ‘achtergebleven’ worden beschouwd: Mien uit Meppel, Tietjerksteradeel, Urk.

Om die afgelegen ligging (vanuit Randstedelijk perspectief) te benadrukken, wordt ‘uit’ soms vervangen door een veronderstelde dialectische variant: Mien uut Assen of oet Zalk.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden