Taal Peter-Arno Coppen

Niemand is zo lui als hij klein is

Een lezer kwam tijdens het stofzuigen op het spoor van een mogelijke talige discriminatie. Hij merkte op dat je van een lang persoon gemakkelijk kunt zeggen ‘Hij is zo lui als hij groot is’. Maar van een persoon van geringe lengte kan dat niet. Hebben kleinere personen soms niet het recht om lui te zijn?

Ik vermoed dat de gedachte aan een latente behoefte om lui te zijn niet toevallig tijdens het stofzuigen opkwam, maar talige discriminatie zou je dit niet echt kunnen noemen. De uitdrukking ‘zo lui als hij X is’ kan in principe elk opvallend persoonlijk kenmerk op de plaats van X zetten: ‘zo lui als hij oud is, zo lui als hij rijk is, zo lui als hij kaal is’, het is allemaal tot op zekere hoogte mogelijk. Dat niet-oude, niet-rijke of niet-kale personen hiermee gediscrimineerd zijn, is moeilijk vol te houden. Je moet nu eenmaal een opvallende eigenschap hebben om deze constructie aan op te hangen.

Er zit wel nog een bekend taalkundig ‘schaaleffect’ in die uitdrukking. Je zult niet zo gemakkelijk zeggen ‘zo lui als hij klein is’ of ‘zo lui als hij jong is’. Bij tegengestelde schaalbegrippen (‘groot – klein, oud – jong’) is er steeds een neutrale variant. Je kunt neutraal zeggen dat iemand net zo oud is als iemand anders, maar als je ervan maakt ‘net zo jong als iemand anders’ dan suggereer je dat beide personen meer dan gemiddeld jong zijn.

Dit schaaleffect zie je op meer plaatsen terug: je ziet het ook in ‘Hoe oud ben je?’ of ‘Hoe warm is het?’ De vraag ‘Hoe jong ben je?’ of ‘Hoe koud is het?’ is minder neutraal. Dan geef je al aan dat iemand jong is of dat het koud is.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden