Review

Nicolaas Beets hád een schrijvende zuster

Stel, schreef ooit Virginia Woolf, dat Shakespeare een even begaafde zuster had gehad. Zou haar genie dan tot dezelfde bloei zijn gekomen als dat van haar broer? Waarschijnlijk niet, was Woolfs antwoord. Shakespeare's zusje had nimmer dezelfde ruimte gekregen, haar talent was in de kiem gesmoord.

Onze eigen Nicolaas Beets - beroemd van zijn 'Camera Obscura' - had écht een schrijvende zuster. Dora heette ze, en ze was ruim twee jaar ouder dan broer Nicolaas. Ze waren zeer op elkaar gesteld. In 1835 trouwde Dora met de Haarlemse boekhandelaar-uitgever P.F.Bohn. Ze baarde vele kinderen, van wie maar een paar in leven bleven.

In 1861 verscheen bij de uitgeverij van haar man de roman 'Onze buurt'. Als auteursnaam stond op het titelblad: 'Een ongenoemde'. Niet ene ongenoemde, want niemand mocht vermoeden dat de auteur een vrouw was. Pas bij de tweede druk, in 1871, werd die bekend: Dorothea Bohn-Beets. Zijzelf was toen al zeven jaar dood. Haar roman beleefde liefst zeven drukken, de laatste in 1911. Daarna raakte de auteur, zoals dat heet, in vergetelheid.

Onlangs verscheen de achtste druk - een prijzenswaardig initiatief. 'Onze buurt' beschrijft het leven in het stadje X, waarin, tonen de tekstbezorgers aan, Haarlem gemakkelijk te herkennen valt. Hoofdpersonage is Maria Rueel, een welhaast volmaakte heldin. Als ze al akelige eigenschappen heeft, dan weet ze die deksels goed te verbergen. Vol wijsheid draagt zij de slagen van het lot, vol mildheid beziet zij het menselijk tekort. Domme, zelfzuchtige meisjes komen door haar vermanende woorden tot inkeer, een buurvrouw ziet in dat ze haar kleinzielige jaloezie terzijde moet schuiven, en haar zoon verliest zijn wilde haren dankzij haar liefdevolle leiding. Onversneden negentiende-eeuws idealisme, kortom, gelukkig verteerbaar gemaakt doordat de auteur tegelijk zo'n realistisch, en ook humoristisch beeld schetst van de kleinsteedse burgerij.

De roman weerspiegelt prachtig de tijdgeest. Het laat bijvoorbeeld zien hoe vivent de theologische debatten destijds nog waren, zelfs onder gewone gelovigen. En ook de voortekenen van de eerste feministische golf zijn zichtbaar. Maria Rueel is er diep van overtuigd dat vrouwen méér moeten dan alleen leven voor de kleine kring van het eigen gezin. In charitatieve werken vindt zij grote voldoening, en ze hekelt vrouwen die de deur niet uitkomen. ,,Maar tegen die zogenaamde emancipatie der vrouw komt mijn ganse ziel op', schrijft ze aan een vriendin. Vrouwen moeten niet denken dat ze net als mannen een rol te spelen hebben 'op het wereldtoneel'. Gelukkig, zegt ze, zijn in ons land maar weinigen 'met die zucht' behept.

'Onze buurt' is bij tijd en wijle aandoenlijk onhandig geschreven. De auteur rommelt met het vertelperspectief, en personages verschijnen en verdwijnen zonder duidelijke functie. Toch houdt de roman vaart, ook voor de huidige lezer. Dat is uiteraard te danken aan het levendige verteltalent van Dorothea Bohn-Beets dat onverkort overeind blijft. En ook aan de beide tekstbezorgers die deze negentiende-eeuwse roman adequaat ontstoften - met hedendaagse spelling, een informatieve inleiding en verhelderende noten.

Natuurlijk, de getalenteerde Nicolaas Beets was geen Shakespeare, zijn getalenteerde zuster niet geniaal. Toch is haar schrijversloopbaan een mooie illustratie van wat Virginia Woolf bedoelde. Was Dora Beets een man geweest, we hadden vermoedelijk méér van haar gehoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden