Review

'New York is een stad vol wanhoop'

Tama Janowitz, schrijfster met een gezicht van porcelein, verbeeldt in haar nieuwe roman 'Een gevaarlijke leeftijd' het harde leven van de vrouw uit New York, voor wie mode van levensbelang is. Speciaal voor Koninginnedag blijft Janowitz nog een dag langer in Amsterdam. ,,In New York mag je nooit betrapt worden op een rommelmarkt.''

Nauwelijks veranderd lijkt Tama Janowitz sinds ze veertien jaar geleden de cover sierde van 'Slaves of New York'. Het boek, waarin ze zo scherp de jonge kunstenaars en would be-actrices portretteerde die in het harde New York van de jaren tachtig proberen te overleven, bracht haar de snelle roem, waar de 'slaven' uit haar boek slechts van konden dromen. Met schrijvers als Bret Easton Ellis en Tom Wolfe behoorde ze ineens tot de 'Brat Pack', de bewierrookte chroniqueurs van het moderne leven in de grote stad.

Die jaren, waarin ze in de kringen rond Andy Warhol verkeerde en de trendy clubs van New York afstruinde, hebben weinig sporen achtergelaten: op dit terras aan een Amsterdamse gracht zit een hip, vastberaden meisje van tweeënveertig met paars-gestifte lippen in een porceleinen gezicht met nog steeds dat gitzwart geverfde haar, maar nu met sjieke grijze strengen er doorheen.

In de optiek van Florence Collins, de 'heldin' uit Janowitz' nieuwste boek 'Een gevaarlijke leeftijd' ('A certain age') is een vrouw van tweeënveertig antiek, en een ongetrouwde vrouw van die leeftijd eigenlijk al dood en begraven. Ook voor Florence zelf begint de tijd ernstig te dringen, want ze is al tweeëndertig en een geschikte echtgenoot heeft haar pad nog steeds niet gekruist.

Geschikt wil zeggen: rijk en uit het juiste milieu afkomstig. Precies de twee eigenschappen die de mooie Florence, werkzaam bij een tweederangs veilinghuis in New York, ontbeert. Ze leeft op exorbitant grote voet om haar uiterlijke verschijning te kunnen onderhouden. Pure noodzaak, is haar redenering. Het zijn investeringen om haar toekomst veilig te stellen. En die is pas veilig als de man gevonden is. 'Niemand wilde het toegeven, maar de hoogste status voor vrouwen in New York bleef voorbehouden aan de echtgenotes van rijke mannen. Het huwelijk was nog altijd de grootste prestatie, en alleenstaande vrouwen, hoe machtig ook, werden beschouwd als verdacht, desparaat, of beschadigd.'

Het portret dat Janowitz van Florence Collins schetst is genadeloos hard, het boek is een grote Werdegang, waarin Florence van de ene -zelfveroorzaakte- sociale ramp in de andere valt en voortdurend de verkeerde keuzes maakt. Ze gaat naar bed met de man van een kennis (vriendinnen heeft ze niet), laat het dochtertje van dit echtpaar bijna verdrinken, belegt haar laatste geld in een niet bestaand restaurant, wijst de enige aardige man in haar leven af, begint crack te roken. De verwikkelingen zijn soms zo grotesk en volgen elkaar in zo'n razend tempo op dat je je voelt als een kind bij een poppenkastvoorstelling dat voortdurend 'nee, niet doen!' wil roepen.

Volgens Janowitz is er echter niets grotesk of onrealistisch aan haar karakterisering van Florence: ze bestaat. ,,Ik ken dit soort vrouwen. Ze spenderen heel veel tijd en geld aan zichzelf, aan hun vingernagels, het in conditie houden van hun lichaam. Ze studeerden kunstgeschiedenis en werken als receptioniste in een galerie. Waar moet dit toe leiden behalve tot het vinden van een rijke echtgenoot? Ik wilde onderzoeken wat zulke vrouwen drijft, wat er met ze gebeurt in New York. Ze waren vast ooit het mooiste meisje in hun geboortestad, worden serveerster in hippe restaurants in de hoop om 'actrice' te worden. Ze wachten op een ander die hun droom kan verwezenlijken. Maar ondertussen worden ze ouder en komen er alweer nieuwe vrouwen met dezelfde dromen naar de stad, tien jaar jonger en met een heel stel mannen minder naar bed geweest.''

Van 'Een gevaarlijke leeftijd' word je niet vrolijk. Het is een cynisch boek. Florence lijkt in zekere opzichten wel het nare Amerikaanse stiefzusje van Bridget Jones, de succesvolle dagboekcreatie van de Britse schrijfster Helen Fielding. De vaak hilarische beslommeringen in het rommelige bestaan van de eveneens alleenstaande, ongeveer evenoude Bridget, steeds in gevecht met calorieën, nicotine, zelfhulpboeken op liefdesgebied en de -niet aanwezige- man in haar leven, zijn door Fielding zodanig beschreven dat men niet anders kan dan Bridget na twee bladzijden in het hart te sluiten. Bridget is uiterst knuffelbaar, grappig, herkenbaar en doet je gniffelen om de vaak erg onverantwoorde, on-feministische toon. Florence wekt op geen enkele manier sympathie of mededogen en maakt juist treurig over de kennelijke staat van de dromen en ambities van vrouwen na ruim een eeuw vrouwenemancipatie.

,,Jazeker, mijn blik op de menselijke natuur is somber. Er is niet veel veranderd sinds de generatie van mijn moeder. Vrouwen hadden misschien een baan, raakten zwanger en werden ontslagen. Mijn moeder had economie gestudeerd maar kon alleen een baantje krijgen als secretaresse van een econoom. Daarna ontstonden er wel meer mogelijkheden, voor een carrière, voor seks zonder zwanger te worden, voor ontplooiing op alle fronten, maar veel vrouwen bleven voortgaan op die stroom waar het ontmoeten van een rijke man het belangrijkste was.''

Het is niet de schuld van mannen, vrouwen doen het zelf, zegt Janowitz. ,,Ze concurreren met elkaar op een manier zoals mannen dat niet doen, ze drukken elkaar naar beneden. Tegelijkertijd hebben mannen nog steeds de macht in handen. Vrouwen weten altijd iets negatiefs over elkaar te verzinnen. Als je getrouwd bent, ben je 'maar' iemands echtgenote, als je alleenstaand en werkend bent, ben je een vreselijke carrièrevrouw. Wat is er misgegaan, kunnen we niet terugkeren naar het punt waarop vrouwen echt iets leken te bereiken?''

Maar zijn er dan werkelijk geen hardwerkende, interessante en toch aardige vrouwen in New York te vinden? ,,Natuurlijk wel, maar New York is moeilijker dan heel veel andere plekken om te wonen. Het leven is jachtig, en de mensen die er heen trekken zijn ambitieus. Iedereen is vrij wanhopig, New York is een wanhopige stad: hard, duur, gevaarlijk. Je kunt in deze stad geen kwalitatief goed leven leiden, het is extreem, negatief en vijandig en daarom is het moeilijk om werkelijk in balans te leven. Ik ontmoet vrouwen die ik erg bewonder om wat ze doen, maar dan zie ik bijvoorbeeld dat ze heel vreselijk tegen hun kinderen doen. Misschien haten ze zichzelf en komt dat er zo uit. Het is enerzijds de stad die dat doet, maar het is ook de stad die dat soort mensen aantrekt.''

Toch blijft Janowitz, wier ster na enkele minder geslaagde opvolgers van de 'Slaves' enigszins verbleekte, in New York wonen. Ze kan zich geen andere plek voorstellen die zoveel inspiratie levert, juist vanwege de extreme tegenstellingen. Inmiddels heeft ze het jachtige nachtleven wel verruild voor een huiselijker bestaan, in omstandigheden die Florence Collins groen en geel van jaloezie zouden maken. Ze trouwde met de Brit Tim Hunt, curator van de Andy Warhol Foundation, met wie ze een reuasachtig appartement in Brooklyn bewoont, en heeft een geadopteerd Chinees dochtertje. Op het Amsterdamse terras wordt Janowitz dan ook omringd door tassen en pakjes met net gekochte kleding en kadootjes voor thuis. Ze verheugt zich op Koninginnedag, waarvoor ze speciaal langer in Amsterdam is gebleven. ,,Wat een geweldig idee, om mensen hun spullen op straat te laten verkopen. Het is wel moeilijk uitleggen thuis, wat het nou precies is. In New York raken dingen zo snel uit de mode, je zou het besterven als iemand je zou betrappen met iets dat meer dan vijf jaar oud is.'' Tama Janowitz weet nog steeds exact in welke New Yorkse kringen welke regels heersen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden