null

De iconen van New York

Net als in de film

Beeld Maus Bullhorst

Iedereen die New York voor het eerst bezoekt heeft het: ‘Hé, dit ken ik. Uit films.’

Remke de Lange

Gele taxi’s

Taxi Driver Robert de Niro. Beeld
Taxi Driver Robert de Niro.

De multiculturele drukte van de stad, de 24/7 dynamiek en de maatschappelijke ladder: ze komen mooi samen in de gele taxi’s waar het in de stad van wemelt. Voor veel immigranten van de eerste generatie is de taxi dé plek om aan het Amerikaanse bestaan te beginnen. Aan de chauffeurs die zich toeterend en mompelend in een eigen taal een weg door het verkeer banen, zie je uit welke uithoek de meest recente immigranten komen.

De ultieme ode aan de standaard geelgekleurde kloppende pols van de stad, maakte Martin Scorsese met Taxi Driver (1975). Robert de Niro speelt een chauffeur die vanachter het stuur nachtelijk New York aan zich voorbij ziet glijden, en langzaamaan ontspoort. Het lyrische camerawerk van Michael Chapman vangt zo goed de zonnige én duistere kant van de stad dat je bij ieder taxiritje terugdenkt aan die beelden.

De metro

Stiekem gefilmd: The French Connection. Beeld
Stiekem gefilmd: The French Connection.

In de metro komen New Yorkers samen. Burgemeesters en schoonmaaksters, bijbelfanatici en scholieren: vrijwel iedereen reist ondergronds, in groezelige duisternis, van A naar B. Voor een bezoeker is dit de beste plek om je even New Yorker te wanen. De democratisch voortdenderende wagons zijn in de praktijk het slimste transportmiddel in the big apple en inspireren filmmakers keer op keer tot heerlijk vette actie.

De slechteriken in The Taking of Pelham 123 en Die Hard with a Vengeance kennen New Yorks achilleshiel. Leg de metro plat en de stad dreigt tot stilstand te komen. De mooiste metro-achtervolging vind je terug in de thriller The French Connection (1971), notabene met een bovengrondse metro en een auto eronder. Zonder officiële toestemming, met de hulp van toeschietelijk politiepersoneel, filmde William Friedkin in zuidelijk Brooklyn een alom bewonderde, klassiek geworden scène waar je je nagels nog altijd bij afbijt.

Brownstone huizen

Een bloedhete dag in Do the Right Thing. Beeld
Een bloedhete dag in Do the Right Thing.

Vanaf begin negentiende eeuw werden ze gebouwd voor de opkomende middenklasse: brownstones­­, statige rijtjeshuizen gemaakt van bruine zandsteen. Soms binnen volkomen uitgeleefd, soms in originele glorieuze staat, zijn brownstones relieken in een stad waar mensen ook gewoon wónen.

De mooiste staan in Brooklyns Park Slope, je vindt ze ook in buurten die woelige tijden hebben gekend. Spike Lee situeerde zijn baanbrekende tragikomedie Do the Right Thing (1989) in Bedford-Stuyvesant, een multiculti brownstonebuurt waar op een bloedhete zomerdag de raciale spanningen hoog oplopen. De kracht van de huizen: de ruime buitentrappen waar het goed bijkletsen én ruziemaken is. Voorzichtige gentrificatie dient zich aan met een witte man die er is komen wonen. Prompt krijgt hij het aan de stok met een zwarte buur: ‘Wie heeft je gezegd dat je een brownstone moest kopen in míjn buurt, in míjn blok, aan míjn kant van de straat?!’

Bruggen

Travolta imponeert zijn danspartner in Saturday Night Fever. Beeld
Travolta imponeert zijn danspartner in Saturday Night Fever.

De Brooklyn Bridge (1883) is prachtig. De ernaast gelegen, blauwkleurige Manhattan Bridge (1909) ook. De twee krijgen in films vaak zomaar een gastoptreden, vanwege hun schoonheid. Samen verbinden ze het snelle, kosmopolitische Manhattan met het bedaagdere, volksere Brooklyn. Met de Verrazzano Bridge kreeg de stad er in 1964 een staaltje moderne bouwkunde bij.

John Travolta raakte er in de geheel in Brooklyn opgenomen Saturday Night Fever (1977) niet over uitgepraat. In het parkje aan de voet van het gevaarte imponeert hij zijn danspartner met getallen: 1298 meter lang, 200 meter hoog! En: misschien wel de uitweg van hier. De hangbrug betrekt een andere volkse borough bij de stad: Staten Island, waar geboren New Yorker Martin Scorsese dikwijls terechtkomt. Voor maffiafilms als Goodfellas en The Irishman vindt hij er altijd geschikte locaties. Is het niet voor pastelkleurige houten gewone-mensenhuizen, dan is het wel om een auto in vlammen te laten opgaan.

Bagels

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox

De lekkerste bagels eet je in New York. Logisch, Joodse immigranten uit Polen namen hun recepten eind negentiende eeuw mee en veel bagelbakkers beweren dat het plaatselijke water zorgt voor de typische smaak en textuur van de New York bagel. Het ronde broodje met een gat – eerst gekookt, daarna gebakken, traditioneel geserveerd met roomkaas en gerookte zalm – is bij iedere bevolkingsgroep geliefd.

Het dagelijkse hapje bij ontbijt of lunch duikt veelvuldig op in de komedieserie about nothing, die vrolijk de sociale mores van New Yorkers en hun neuroses onder de loep neemt: Seinfeld (1989-1998). In aflevering tien van het laatste seizoen keert Kramer na twaalf jaar staken terug bij het bageltentje aan de Upper East Side waar hij ooit werkte, raakt zijn kauwgum kwijt in het plakkerige bageldeeg en wordt alsnog ontslagen.

Empire State Building

King Kong op het nationaal monument. Beeld
King Kong op het nationaal monument.

Veertig jaar lang was het in 1931 opgeleverde Empire State Building met 443,2 meter het hoogste gebouw ter wereld. Het art deco-gebouw met het mooiste uitzicht op de stad is oriëntatiepunt, nationaal monument, toeristische­­ attractie en cultureel icoon ineen. King Kong (1933/1976/2005) om er tegenop en de toren werd belaagd door buitenaardse indringers in Independence Day, maar laten we de statige schoonheid voor alles beschouwen als een romantische filmlocatie.

In Sleepless in Seattle spant het erom: zullen de gelieven elkaar wel of niet volgens afspraak treffen op het uitzichtspunt op de 102de verdieping? Knipogend naar een eerder liefdesverhaal waarin hetzelfde gebeurde, An Affair to Remember, laat de film het natuurlijk goedkomen. Het is immers Valentijnsdag. En de top van het gebouw is een populaire plek voor huwelijksaanzoeken.

Brandtrappen

Tony zingt voor zijn Maria in West Side Story. Beeld
Tony zingt voor zijn Maria in West Side Story.

New York is een stad van muziek en musicals. Staat Broadway voor muzikale glamour, in straatcultuur komen uit culturele diversiteit nieuwe muziekstijlen voort. Zo documenteerde The Get Down de opkomst van hiphop in de jaren zeventig, in de straten van een verpauperde Bronx. Juist buitenruimtes, waar bevolkingsgroepen elkaar onherroepelijk treffen, zijn een mooi decor voor muziek en dans. Want: trottoirs, basketbalpleintjes, trappetjes en rooftops zijn heerlijke plekken voor choreografen.

En: brandtrappen. Verplicht geworden na gevaarlijke situaties in dichtbevolkte stadsdelen, zijn ze ook goed voor muzikaal gemijmer, of een serenade: de balkonscène uit Romeo en Julia werd in West Side Story (1961) perfect vertaald naar een brandtrap. In de gezongen In the Heights wordt de brandtrap een adembenemend magische plek voor een liefdesduet.

Coney Island

Een hommage aan Coney Island in the sixties in Wonder Wheel. Beeld
Een hommage aan Coney Island in the sixties in Wonder Wheel.

Kustplaats New York heeft natuurlijk een strand. Voor iedereen per metro bereikbaar is Coney Island, een schiereiland voor de Brooklynse zuidkust dat ooit konijneneiland heette. Begin vorige eeuw werd het dé plek voor pretparken met spectaculair vermaak en liefhebbers van hotdogs kunnen er sinds 1916 terecht bij fastfood-begrip Nathan’s.

Nog altijd bemind door New Yorkers, is Coney Island met z’n houten boardwalk nu vooral symbool van vergane glorie en nostalgie. En daarmee een sfeervol decor voor historische of weemoedige films. New Yorker Darren Aronofsky situeerde er zijn helse trip Requiem for a Dream. Woody Allen, daar niet ver vandaan in Brooklyn opgegroeid, bracht met Wonder Wheel (2017) een hommage aan de strandattracties van zijn jeugd. Het avondlicht waarin cameraman Vittorio Storraro het drama drenkt, onderstreept het gevoel dat Coney Island je altijd geeft: het is een plek van het verleden.

Wolkenkrabbers

Spiderman duikelt lichtjes over de wolkenkrabbers. Beeld
Spiderman duikelt lichtjes over de wolkenkrabbers.

De skyline is veranderlijk: met het verdwijnen van de Twin Towers, na 9/11, was New York lange tijd geamputeerd. Maar het gevóel van een dichtbebouwd eiland waar je steeds hoger moet bouwen om zonlicht te vangen, wordt al een eeuw mooi vastgelegd in films.

De arrogantie van hoger en hoger vertaalt zich naar verhalen over the sky is the limit-alfamannetjes van Wall Street, die verzuipen in decadentie (The Wolf of Wall Street). Maar ook naar grootse fantasieën die het kolossale beton relativeren. Spiderman­­ duikelt lichtjes over de wolkenkrabbers, Godzilla duwt ze opzij. En je kijkt nooit meer met dezelfde ogen naar Manhattan na het zien van de dystopische The Day after Tomorrow. Door radicale klimaatverandering komt de stad die zo graag omhoogkijkt onder een immens pak sneeuw te liggen. In 2004 nog amusant, bij recenter terugzien veel beklemmender.

Central Park

Ellen ontmoet Newland in The Age of Innocence. Beeld
Ellen ontmoet Newland in The Age of Innocence.

Immens geliefd en niet onomstreden: Central Park werd rond 1870 aangelegd op noordelijk Manhattan dat toen nog niet volgebouwd was . In Martin Scorsese’s The Age of Innocence (1993) zie je mooi waar de stad destijds ongeveer ophield. Evengoed moest een African American-­gemeenschap ervoor wijken. Daarna groeide het in Engelse landschapsstijl aangelegde park van ruim 300 hectare uit tot een oase in een volgeklonterd stadsdeel. Voor hoogbouwbewoners die een streepje zonlicht per dag zien, zijn ontmoetingen op een brede stoep al leuk.

Lopen en praten: Woody Allen is er dol op in films als Manhattan, de vrouwen uit Sex and the City showen al stappend hun couture. Een park is nog feestelijker flaneren. Zeer herkenbaar­­ met z’n mooie vijvers en openluchttheater, beeldige bruggetjes en rotspartijen, is Central Park de perfecte locatie­­ voor sprookje-over-sprookjes Enchanted (2007), waarin een schattig prinsesje in hoepelrok, een piepend eekhoorntje aan haar zij, zich ontpopt als doorgewinterde grootstedeling.

Lees ook:

Een ode aan New York

Je hebt vooraf, door alle films, series en boeken, een idee van hoe New York zal zijn. Pas achteraf weet je hoe de stad is, of was, voor jou. Voor Philip Huff is New York de hele wereld in het klein. En in veelvoud.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden