Reportage

Nederlandse literatuur bestaat (niet)

Geert Mak signeert op de Buchmesse. "De geschiedenis van ieder land weerspiegelt zich in zijn literatuur." Beeld anp

Nederland is, samen met Vlaanderen, eregast op de Frankfurter Buchmesse. Bestaat er zoiets als typisch Nederlandse literatuur? Trouw polst de beursvloer.

In het restaurantje serveren ze Maaslander Käsesalat, in de fraai opgetuigde Nederlands-Vlaamse zaal is een Panorama Mesdag-achtige wandprojectie te zien en op de grote boekentoonbank met héél veel jeugdboeken (want daar zijn 'wij' goed in) zien we 'Pluck mit dem Kranwagen', van Annie M.G. Schmidt, uiteraard - haar Duitse naam had ze al mee.

Er is geen bezoeker die er omheen kan: Nederland is dit jaar, samen met Vlaanderen, eregast op de grootste boekenbeurs ter wereld, de Frankfurter Buchmesse. De vakbeurs trekt 54.000 bezoekers per dag en zo'n 270.000 in totaal. De hele wereld komt hier over de beursvloer, maar de Messe is toch vooral gericht op de Duitse markt. De grote Duitse publieke zenders ZDF en ARD zenden er dagelijks live uit.

Verplaatsingskunde

Belangstelling voor de Nederlandstalige literatuur was er al in de aanloop van de Buchmesse volop; het aantal verkochte vertalingen breekt alle records. Dit zijn de dagen waarvoor de Letterenfondsen van Nederland en Vlaanderen het allemaal doen. Trots staan de medewerkers van de fondsen onder een enorm banier met daarop de koppen van de auteurs van de Lage Landen.

Maar wat is het dan toch, waar de buitenlandse uitgevers - en uiteindelijk dus de lezers - op afkomen? Bestaat er zoiets als typisch Nederlandse literatuur? Of is de identiteit van een land niet af te lezen aan een boek? Wacht, daar zit net Adriaan van Dis, die weet zulke dingen: "Wat ik hoor", zegt hij. "is dat we als klein land graag over de grens kijken. We laten veel van buiten toe, noem het betrokkenheid. Geen politieke, maar menselijke. Onze verplaatsingskunde, daar zijn we goed in."

Judith Uyterlinde, die het literaire programma op de Messe namens de Letterenfondsen leidt, zegt: "Lichtvoetig schrijven over zwaardere onderwerpen. Kijk maar eens naar onze kinderboeken."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Annie M.G. Schmidt Beeld anp
Beeld anp

Humor

H.M. van den Brink, auteur van de zogezegd 'oer-Hollandse' roman 'Dijk', is ook wel iemand die er iets vanaf zou moeten weten. Hij is net op de beursvloer gearriveerd, bij de stand van zijn uitgever, Atlas Contact. Maar de Duitse kranten heeft hij al doorgeploegd. Van den Brink: "En daar stond een heel stuk in over deze vraag. De Nederlandse letteren zouden calvinistisch zijn, las ik onder meer. Eerlijk gezegd zie ik dat niet zo. Ik zie eerder iets licht oppervlakkigs, waardoor er als vanzelf ook humor de Nederlandse letteren binnensluipt."

Van den Brink schrijft voor een deel wel over wat hij kent, over zijn omgeving, de Hollandse luchten, de landschappen. Dat wel. "Maar dat de literatuur een soort Nederlandse schil is waarin je leeft, met daar omheen andere, buitenlandse schillen, nee, dat geloof ik niet. De Italiaanse schrijver Cesare Pavese staat dichter bij mij dan Mulisch."

Geert Mak denkt daar heel anders over. De auteur van - we zijn niet voor niets in Duitsland - 'Die vielen Leben des Jan Six', denkt dat er wel degelijk zoiets bestaat als 'typisch Nederlandse literatuur'. "Net zoals je ook typisch Duitse literatuur hebt, die doortrokken is van de naoorlogse schuldvraag. De Engelse literatuur gaat weer veel over het verloren imperium en de standensamenleving. En ook in de Nederlandse literatuur lees je de kolonies achter de horizon. En de polderzwaarmoedigheid. Omgaan met schuld en onschuld. Dus, ja: Absoluut. De geschiedenis van ieder land weerspiegelt zich in zijn literatuur."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden