Nederlands Kamerkoor brengt kwetsbare Arvo Pürt fijnzinnig

Het dertiende Gergjev Festival opende zaterdagavond traditiegetrouw in de Rotterdamse Doelen met een uitverkochte zaal, dit keer in aanwezigheid van cultuurminister Plasterk. De minister zat daarmee in het hol van de leeuw, want het concert werd zaterdag geopend door het Nederlands Kamerkoor, een van de ensembles die ernstig in hun voortbestaan worden bedreigd door de recente cultuurpolitieke beslissingen.

In zijn openingswoord sprak scheidend artistiek directeur van het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO) Jan Raes over wat hij het ‘onbegrijpelijke advies’ van het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten noemde. Raes zegde zijn steun toe aan het koor, wat hem een luid applaus opleverde. Het gave a cappella gezongen ‘Da pacem Domine’ onder Klaas Stok oogstte al net zo’n bijval.

Het dertiende Gergjev Festival is de eerste editie waarin Gergjev officieel chefdirigent-af is bij het RPhO. Deze lente gaf hij het dirigeerstokje over aan de jonge Canadees Yannick Nézet-Séguin, maar beloofde hij zijn naam voorlopig aan het succesvolle festival te verbinden. In acht dagen (en zelfs nachten) tijd vinden er tot en met 13 september 45 uiteenlopende activiteiten plaats: van orkest- tot kamerconcerten, van film tot opera en workshops. Zaterdag waren er al 18.000 kaarten verkocht.

Deze editie vaart het Gergjev Festival onder de vlag ‘Hemel en Aarde’, een ‘dankbaar thema’ volgens Raes. De twee openingswerken kwamen van de nog levende componist Arvo Pürt: naast het al eerder genoemde ‘Da pacem Domine’ voerde het orkest diens ‘Lamentate’ (2002) uit. ‘Lamentate’ is niet zozeer een concert voor piano en orkest: de ingetogen, bijna proevend spelende Nederlandse pianist Ralph van Raat kreeg eerder de rol van primus inter pares.

De Estlandse componist maakte de laatste tien jaar een opvallende artistieke ontwikkeling door. Zijn grondhouding als componist blijft die van devotie en mystieke spiritualiteit. Maar het lijkt alsof de 73-jarige Pürt de balans aan het opmaken is in zijn muziek. Zo liet ‘Lamentate’ in wezen een dwarsdoorsnede van zijn ontwikkeling horen, in afwisselende tableaux. De Pürt van de klokjesmuziek was ver te zoeken in dit werk over het lijden van de mensheid, als hoorde je hier en daar (bijna)citaten uit zijn eigen oeuvre, zoals uit ‘Cantus in memoriam Benjamin Britten’ en het vroege, eenvoudige pianostuk ‘Für Alina’. Het blokachtige verloop van ‘Lamentate’ in verschillende stijlen deed denken aan Pürts collega’s Schnittke en Kantsjeli.

De uitvoering van het kwetsbare ‘Lamentate’ was zaterdag uiterst geconcentreerd en fijnzinnig, waar ‘Das Lied von der Erde’ van Gustav Mahler eerder onafgewerkt en daardoor wat vlak klonk: veel ongelijke inzetten en frasering die te wensen over liet, terwijl het urgente timbre van de uitstekende invaltenor Klaus Florian Vogt zo goed werkte in deze liederen.

Zondag stond de Europese première van de opera ‘De gebroeders Karamazov’ van de Russische componist Alexander Smelkov (1950) op het menu, een persoonlijke keuze en opdracht van Gergjev voor het Russische Mariinski Theater. De wereldpremière in Rusland was een succes in juli van dit jaar.

Stak Gergjev zijn nek uit voor de hedendaagse muziek met deze levende componist? Niet echt. Smel-kov noemt zich een conservatief componist en zoekt naar eigen zeggen aansluiting bij de Russische traditie. Zijn opera klonk alsof die in 1870 was gecomponeerd, door een tweederangs Tsjaikovski.

Smelkov componeerde een eikenhouten museumstuk van een opera, veel te dik geïnstrumenteerd, het publiek suf beukend met louter uitroeptekens en met hysterische effecten aan de lopende band. Succes verzekerd, zo bleek zondag in de uitzinnige Doelen. Mariinski Koor en Orkest musiceerden prachtig en de zangerscast was ook fantastisch. Met name tenor Vasily Gorshkov en bariton Vladislav Sulimsky sprongen er uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden