Interview

Nederland door de Amerikaanse ogen van schrijver Scott Turow

Scott Turow woonde voor zijn boek enkele maanden in Den Haag.Beeld Patrick Post

De Amerikaanse schrijver Scott Turow (68) verkocht van zijn juridische thrillers 30 miljoen exemplaren en is nog altijd actief als advocaat in Chicago. Zijn nieuwste rechtbankdrama speelt zich af in kringen rond het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Wat is dat toch met Nederlanders?' vraagt thriller- auteur Scott Turow. "Iedereen fietst hier zonder helm. Ik weet zeker dat er daardoor meer fietsongelukken met hersenletsel zijn." Een paar dagen later mailt hij een link naar het wetenschappelijk bewijs daarvan. De Amerikaan houdt duidelijk van grondig. Alert is hij en geïnteresseerd in van alles en nog wat: "Ik zie dat je met links schrijft, ik ook. Hoe ben je als je uit de lift stapt, gedesoriënteerd?" Vervolgens houdt hij een uiteenzetting over de werking van hersenhelften en wat een bevriend neuroloog hem daarover vertelde.

Details doen ertoe in de rechtbankdrama's van Turow. "Niets in mijn boeken is zonder betekenis, of althans, zou dat moeten zijn. Ik wil dat de plot helder is en scherp als een mes." Hij debuteerde in 1987 met Presumed Innocent. Niet bepaald een onopgemerkt boek: Stephen King prees het vanwege de 'fonkelende taal', het werd verfilmd met Harrison Ford in de hoofdrol. De negen thrillers die Turow vervolgens schreef waren ook allemaal juridisch van aard, het steekspel in de rechtbank vormt meestal het hart van het boek.

De schrijver bereidt zich altijd degelijk voor: hij spreekt met toxicologen als hij informatie nodig heeft over gifmengsels, met pathologen als het gaat over doodsoorzaken. Wat de rechtbankscènes zelf betreft hoeft hij minder voorwerk te verrichten: als actief advocaat en partner van een kantoor in Chicago gespecialiseerd in witteboordencriminaliteit kent hij die wereld van binnenuit.

Voor zijn nieuwste thriller Getuigenverklaring was dat wel anders, die speelt zich af in Den Haag. In het verhaal krijgt de Amerikaanse aanklager Bill ten Boom een zaak over vierhonderd vermoorde Roma in Kosovo. Amerikaanse Navo-soldaten worden ervan verdacht er iets mee te maken te hebben. De aanklager bevindt zich in een lastig parket, ook omdat de Verenigde Staten het gezag van het Internationaal Strafhof niet erkennen.

"Om de machinerie van het Internationaal Strafhof goed te begrijpen, heb ik vooraf met zoveel mogelijk mensen gepraat. Ik kreeg veel medewerking. Van vicepresident Cuno Tarfusser bijvoorbeeld, met wie ik een paar dagen geleden nog in Murano in Italië was voor een congres over migranten. Professor Alex Whiting van Harvard heeft een uitstekend netwerk en introduceerde me bij verschillende rechters en aanklagers. Hij vond het wel een goed idee dat het strafhof een rol zou hebben in een bestseller." Turow lacht: "De persvoorlichters van het Internationaal Strafhof waren het daar niet zo mee eens, geloof ik. Hun standpunt: als je niets zegt, zeg je ook niets verkeerd."

Opmerkelijk: van de tientallen mensen die hij sprak wilde de helft niet worden bedankt in het boek. "Ik respecteer dat, maar het laat wel zien hoe formeel het er in die kringen aan toegaat. Tegelijk kunnen ze dat formele niet volhouden, want ze willen wel praten."

Charme

Een deel van de charme van Getuigenverklaring is dat je Den Haag ziet door de ogen van een Amerikaan. Dat levert clichés op over eeuwig open gordijnen, maar ook specifieke, grappige sfeerbeschrijvingen zoals die over Hotel des Indes: 'Een en al veilige elegantie'. Hoewel Turow sinds zijn 19de al minstens twintig keer Nederland bezocht, wilde hij toch graag nog een paar maanden in Den Haag wonen om de couleur locale goed te vangen.

Bijna als een antropoloog bestudeerde hij het Nederlandse karakter, zich verwonderend over de al eerder genoemde helmloze fietsers en de stugheid. Hij kreeg hulp van de in Den Haag wonende Chinees-Amerikaanse schrijfster Jean Kwok, die hij in Chicago tijdens een schrijfworkshop heeft leren kennen. "Zij is een hartelijk iemand. Haar ouders waren Chinese immigranten in Amerika. Zij is hier ook een buitenstaander, ondanks haar Nederlandse man en Nederlandse zonen, ze kan zich op eenzelfde manier verwonderen als ik."

Turows voorlopige conclusie over de Nederlandse volksaard: "Nederlanders zijn bruusk en eerlijk, daarom is het makkelijk om met ze om te gaan. Hun temperament spreekt me aan, maar ze zijn wel gesloten. Een Amerikaan in Den Haag zal makkelijker bevriend raken met een Ghanees dan met een Nederlander. Ik hoorde van kennissen dat ze in een café eens 'hallo' zeiden en dat de Nederlanders hen vriendelijk groetten, maar zich vervolgens omdraaiden en verder gingen met wat ze aan het doen waren."

Pitbull

Turow wordt geregeld vergeleken met een andere auteur in het genre, de zes jaar jongere John Grisham. Dezelfde juridische achtergrond, dezelfde snelheid, dezelfde haarkloverij en even populair bij reizigers die bij de luchthavenkiosk een spannend boek kopen. Maar Turow schrijft meer literair en minder zakelijk dan Grisham, zijn personages hebben meer diepte. Zo is aanklager Bill ten Boom in Getuigenverklaring niet alleen vasthoudend als een pitbull, hij is ook een man met een midlifecrisis die zich realiseert dat spijt hebben om iets dat je niet gedaan hebt het bitterste gevoel is.

In het boek is Bill kritisch over de relatie van zijn eigen land met het strafhof. Zijn schepper is dat niet minder. "Amerika is een machtige natie, maar erkent het Internationaal Strafhof niet. Als Assad Syrische burgers vermoordt, bombardeert Amerika een snelweg als vergelding. Wat bereiken we zo? Een paar kraters, terwijl het recht een veel effectiever antwoord is op misdaden tegen de menselijkheid. Ik wil met dit boek niet op een zeepkist gaan staan, maar eigenlijk zou Assad zich moeten verantwoorden voor het Internationaal Strafhof."

Het klinkt alsof Turow politieke ambities heeft. "Niet echt. Die heb ik wel ooit gehad aan het begin van mijn carrière. Maar toen volgde ik voor een zaak een lokale politicus: hij moest persconferenties geven over onderwerpen waar hij niets van wist, zijn dagen zaten volgepropt met afspraken, er bleef maar een beetje werktijd over. Er moet een beter leven mogelijk zijn dan dat, dacht ik toen."

Turow herinnert zich precies wat hij eerder schreef en hoe hij de bouwstenen zo kan stapelen dat hij in een nieuw verhaal op vorige thrillers kan aansluiten. In het boek dat hij nu schrijft, keert Sandy Stern terug, het hoofdpersonage uit Presumed Innocent. "Sandy is nu 85 jaar en vertegenwoordigt een Nobelprijswinnaar die verzekeringsfraude heeft begaan." Opnieuw een juridisch onderwerp.

"Het recht blijft interessant, ik ben er echt gepassioneerd over. In deze fase van mijn leven zou ik niet verbaasd moeten zijn als een klant van mij liegt in een strafzaak. Maar ik ben het nog steeds. Je weet het gewoon niet. Hey, het leven is een thriller."

Biografie

Scott Turow (Chicago, 1949) studeerde af aan de Harvard Law School en is partner bij een advocatenkantoor in Chicago. Hij schreef elf thrillers waarvan de laatste in Den Haag speelt. Hij trouwde vorig jaar met Adriane Glazier (52).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden