Sam (Shahine El-Hamus, rechts) en zijn vrienden.

Interview Norbert Ter Hall

Natuurlijk kan regisseur Norbert ter Hall zich verplaatsen in een jonge Marokkaan

Sam (Shahine El-Hamus, rechts) en zijn vrienden.

Regisseur Norbert ter Hall verfilmde de bestseller ‘De Belofte van Pisa’ van Mano Bouzamour, over een Marokkaanse jongen die zich losmaakt van zijn ouders. “Ik wilde dat de film Mano's energie kreeg.”

Kan een witte man van middelbare leeftijd zich inleven in een jonge Marokkaan? Norbert ter Hall moet zuchten van die vraag. Hij blijft vriendelijk, boven een kop koffie in een Amsterdams hotel, maar zijn stemverheffing verraadt een lichte irritatie. Dat is nou juist zijn vak als regisseur, zegt hij, je inleven in anderen.

Dat Ter Hall (1966) dat vak wel degelijk verstaat, bewees hij eerder in ‘A’dam-E.V.A.’, een lovend ontvangen tv-serie over Amsterdam met een keur aan personages en verhaallijnen. Het bleek de perfecte voorbereiding op ‘De belofte van Pisa’, zegt Ter Hall over zijn verfilming van de bestseller van Mano Bouzamour.

De hoofdrol is voor Sam (Shahine el Hamus), een Amsterdamse jongen met een traditionele Marokkaanse achtergrond. Zijn broer Mo is op het criminele pad beland, blijkt al in de openingsscène uit de achtervolging met politiehelikopter. Maar Sam is anders. Hij heeft een uniek muzikaal talent en belooft Mo om daarvoor te gaan. 

De film en het boek gaan onder meer over de spanning tussen de Nederlandse en de Marokkaanse cultuur. Had u het gevoel dat u genoeg in de Marokkaanse cultuur door kon dringen?

“Dat gevoel had ik zeker. Ik heb al heel vaak mensen uit culturen geregisseerd die niet de mijne is. Bij A’dam-E.V.A. hadden we misschien wel honderd verschillende werelden en leefstijlen. Daar moest ik me ook altijd in zien te redden. En gelukkig had ik op de set genoeg mensen om me heen die Marokkaans zijn en die me kunnen behoeden voor fouten.”

Doen ze dat ook?

“Tuurlijk. Mano was vrijwel elke draaidag op de set. Aan hem kon ik zien of het lukte om het gevoel uit het boek over te brengen. Ik wilde dat de film Mano’s energie kreeg. En ik ben zelf natuurlijk ook niet gek. Dat is nou net het leuke van mijn werk: dat ik me kan verplaatsen in andere mensen.

“Je kunt alleen beweren dat een witte Nederlander geen Marokkaans verhaal kan vertellen als je denkt dat de Marokkaanse gemeenschap alleen maar uit identieke mensen bestaat. Maar ik regisseer twintig, dertig verschillende rollen. Dus twintig, dertig verschillende mensen die ik niet ben. En dan zou het feit dat iemand Marokkaans is of een andere kleur heeft ineens een no-go zijn?

“Als we een generatie verder zijn heeft niemand het daar meer over. Omdat de jongere generatie gewend is aan de diversiteit die in Nederland een feit is.”

Norbert Ter Hall: ‘Het leuke van mijn werk is dat ik me kan verplaatsen in anderen.’ Beeld ANP Kippa

In de film is een scène veranderd: de hoofdpersoon heeft seks met een jongen en twee meisjes. Terwijl hij in het boek alleen met de twee meisjes vrijt. Schrijver Mano Bouzamour heeft deze scène vervolgens in zijn boek aangepast, omdat hij de film op dit punt beter vond. Hoe vond u dat?

“Niet ik, maar scenarioschrijver Robert Alberdingk Thijm veranderde de trio-scène naar een kwartet. Ik vond dat een heel goed idee. Het was een logisch gevolg van de persoonlijke bevrijding die de film in elk opzicht wil laten zien. Dat Mano zijn boek heeft aangepast zie ik als een groot compliment en een mooi bewijs van zijn creatieve lenigheid.”

Nog een opvallende verandering is dat Sams instrument in de film een trompet is en geen piano zoals in het boek.

“Ja, het werd de trompet, omdat die zich makkelijk tussen culturen beweegt. Je hebt mooie klassieke trompet, mooie jazztrompet en mooie Arabisch trompet. Met een trompet kon Sam zich ook beter door de stad bewegen. In een film is dat belangrijk. Met een piano zit je vast aan de locaties waar het instrument toevallig staat opgesteld.”

Anne Frank komt meerdere keren terug in het verhaal. Waarom was dat belangrijk?

“Anne staat voor levenslust. ‘Ik zal hoop ik aan jou alles kunnen toevertrouwen, zoals ik het nog aan niemand gekund heb’, schrijft ze in het begin van haar dagboek. Dat was voor Mano een belangrijk motief om zíjn wereld te beschrijven. Bovendien is antisemitisme in de Marokkaanse gemeenschap echt nog wel een ding en dat is iets waar Mano zich altijd stevig tegen heeft uitgesproken.

“En om het heel kort door de bocht te zeggen: de Marokkanen zijn een beetje de joden van nu. In de zin dat hun positie in de maatschappij niet evident is en veel bekritiseerd wordt. Men voelt zich daar angstig en bedreigd over. Ik weet dat dit zware thema’s zijn en ik hoop dat die in de film op een alledaagse manier langskomen.”

Nog zo’n thema: het losmaken van je ouders. Daarbij vallen altijd slachtoffers, blijkt in de film.

“Je kunt niet zeggen: ik verander, maar de verhoudingen blijven gelijk. Het is onvermijdelijk dat Sam vervreemdt van zijn ouders, want die veranderen niet mee. Dat is pijnlijk, maar dat is het universele aan het verhaal. En het paradoxale. Want die achtergrond blijft ook altijd in je zitten. Je komt daar nooit echt los van.

“Het is niet voor niks dat Mano’s boek bijvoorbeeld ook in Colombia een groot succes is. Ze hebben daar niet speciaal iets met Marokko of Nederland, maar jongeren herkennen zich in die strijd om je los te maken van je achtergrond. En in de vraag: met welke wapens ga je die strijd aan? Je kunt het met woede en agressie doen. Maar Sams wapen is levenslust.”

Lees ook:

Recensie: ‘De belofte van Pisa’ is een wervelend drama over de groeipijnen van een muzikaal talent
Er gebeurt veel achter de ogen van Shahine el Hamus, de negentienjarige acteur die ‘De belofte van Pisa’ op zijn schouders draagt.

Veel besproken seksscène is in de film ‘nog beter’, schrijver Bouzamour past zijn boek aan

Schrijver Mano Bouzamour heeft in zijn debuutroman ‘De belofte van Pisa’ (2013) een seksscène aangepast. Aanleiding is de verfilming van de bestseller die vanaf 10 oktober in de bioscoop draait.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden