Review

Nationale Reisopera maakt 'Reigen' tot een echte rondedans

De Belgische componist Philippe Boesmans mag zich gelukkig noemen. In maart 1993 ging in de Brusselse Muntschouwburg een opera van hem in wereldpremière gebaseerd op 'Reigen', een zedenkomedie van Arthur Schnitzler. Hij boekte er niet alleen voor eigen publiek veel succes mee, maar zag zijn werk ook gepresenteerd in Parijs en Wenen, en hernomen in Brussel. Nu heeft de Nationale Reisopera er een nieuwe productie van gemaakt voor Nederlandse podia.

Bovendien heeft de Reisopera er als instrumentale partner de Nieuw Sinfonietta Amsterdam voor gecontracteerd, die Boesmans' vooral voor strijkorkest gezette partituur razendknap uitwerkt onder leiding van Patrick Davin. Die kent de partituur uit de eerste hand, want hij leidde de wereldpremière- en de hernemingserie in Brussel. Maar ik kan me niet herinneren dat het Brusselse operaorkest, toch een heel goed ensemble, Boesmans' noten met zoveel kleur en effect realiseerde als nu de Nieuw Sinfonietta. Wat een spannende en theatraal sterke muziek klonk er afgelopen weekeinde bij de première in de Amsterdamse Stadsschouwburg.

Reidans of rondedans, zo luidt de vertaling van de titel 'Reigen'. Schnitzler schakelde in zijn toneelstuk figuren uit het Weense fin-de-siècle aaneen; mannen en vrouwen van allerlei rang en stand beleven in een ketting van scènes kortstondige, vaak verlopende relaties. Luc Bondy monteerde daaruit het opera-libretto, wat een voorstelling opleverde van drie uur en een kwartier.

Het bezwaar dat de vertelling te lang duurde, bleef bestaan bij de herneming eind 1994, al was er zo'n drie kwartier geschrapt en werd het spel zonder pauze gespeeld. Het gebrek aan snelheid werd veroorzaakt door vele scène-wisselingen van het overigens prachtige en sfeervol 'Weense' decor.

De Reisopera is er in geslaagd om op basis van de tweede (verkorte) versie wel vaart te krijgen in de estafette van contacten. Dat komt doordat regisseuse Andrea Raabe en decorontwerper Tobias Dinslage de vluchtigheid van de menselijke contacten hebben overgenomen in de uitbeelding op een draaiplateau met schetsmatig aangeduide locaties: een lantaarnpaal voor een straat- en een parkscène tussen een hoer en een soldaat, en tussen die soldaat en een kamermeisje; daarna draait een deur voor als scheiding tussen broeierige gedachten van dat kamermeisje en de jonge heer des huizes.

'Changez, tournez' lijkt een stille zwijgende figuur in avondkledij (wie denkt dan niet aan de super-Weense zedenkomedie 'Fledermaus') op de achtergrond te roepen. Het blijkt 'der Graf' (de graaf; een goed getypeerde voordracht van bariton Roger Smeets) die als laatste figuur in de estafette de hoer (Janny Zomer) uit het begin ontmoet. Het is een tragische liefde waarmee we in het opkomend morgenlicht worden geconfronteerd, door Boesmans met verstilde, poëtische muziek raak getypeerd.

Wat in de productie van de Reisopera goed uitkomt, is de lichte toets van dit zedenstuk. Boesmans verwerkte een groot aantal technische effecten in zijn partituur; de Nieuw Sinfonietta brengt die virtuoos tot klinken. In de tekst schuilt veel humor, die door de ironisch-realistische enscènering uitstekend wordt uitgedrukt. Reacties uit het publiek gaven aan dat men zich bij dit demasqué der hartstochten zat te verkneukelen.

Boesmans schiep met zijn opera een reeks van tien vocale duetten met een natuurlijke afwisseling van hogere en lagere stemmen die zich van spreekstijl tot volwaardig belcanto (in de rol van 'die Süngerin', door Ellen van Haaren met verve gedaan) uiten. Hij omgaf die met allerlei muzikale stijlen en kleuren: klezmer-achtige dansmuziek (met een fraai duet door Kor-Jan Dusseljee als de bronstige soldaat en Annelies Lamm als feestend kamermeisje), operette-achtige passages, snerpende hartstocht op vioolsnaren of weemoedige liefdesmuziek. In deze regie kwam ook goed tot uitdrukking dat er allerlei toespelingen op andere opera's in 'Reigen' zitten, wat subtiel in de muziek doorklinkt.

Licht van kleur en met een vleugje van het modebeeld van eind vorige eeuw voegen de kostuums van Mechtild Seipel zich naadloos in deze voortreffelijke, voor breed publiek aantrekkelijke nieuwe opera.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden