Review

Nassiib en Idil: twee literaire zusjes Yasmine Allas

In 'Idil, een meisje', het debuut van de uit Somalië afkomstige Yasmine Allas, komt een scène voor van een rituele besnijdenis die mij sterk deed denken aan Tahar Ben Jellouns 'Gewijde nacht'. Dezelfde bekrompen, hardvochtige wereld waarin het weerloze meisje het gevoel heeft dat ze wordt geslacht. Dezelfde grijnzende vrouwen die net doen of ze niets begrijpen van de angst van het slachtoffer, omdat ze allemaal hetzelfde hebben moeten ondergaan. Een tante van Idil zegt: ,,Dit is leed waar iedere vrouw doorheen moet. Nu zul je het niet begrijpen, maar je zult ons later dankbaar zijn. Dit is de wens van iedere man.'

Idil moet de ene vernedering na de andere ondergaan, omdat vrouwen er in haar gemeenschap alleen maar zijn om mannen te bedienen en hun genot te verschaffen. De bijstelling 'een meisje' uit de titel verwijst naar haar vaders teleurstelling toen hij zag dat hij vader werd van een meisje en niet van een jongen. Tijdens de koranles wordt Idil misbruikt door haar privé-leraar; haar echtgenoot, die haar grootvader zou kunnen zijn, behandelt haar later geen haar beter. Ze wordt overigens meteen na haar eerste menstruatie aan hem uitgehuwelijkt. Maar Idil is sterk en droomt van een eigen, onafhankelijk leven. Ze is niet kapot te krijgen en knoopt een vriendschap aan met haar Belgische buurman, met wie ze naar het buitenland wil vluchten. Helaas komen haar vader en echtgenoot achter de plannen. De buurman wordt vermoord door Idils echtgenoot en haar vader stopt haar in een gesticht, niet alleen vanwege haar rebelsheid, maar ook omdat ze zwanger is van de blanke die in de ogen van haar familie een smerige, onreine en goddeloze hond is.

Tussen Yasmine Allas' tweede boek, 'De generaal met de zes vingers', en haar ontroerende debuut, bestaan een aantal parallellen. Allereerst de taal. Allas schrijft in een onopgesmukt, helder Nederlands. Ze beschrijft alles eigenlijk heel terloops en weet toch voortdurend de kern te raken. Haar aandacht gaat vooral uit naar de innerlijke beweegredenen van de personages en hun directe omgeving. Voorts staat in beide boeken een sterk en naar onafhankelijkheid verlangend meisje centraal. Een meisje dat geboren lijkt met een innerlijke kracht.

Beide meisjes houden van een vader die hun weinig of geen aandacht schenkt. Beide boeken spelen zich af in een naamloos islamitisch land, waar blanken vreemde eenden in de bijt zijn met wie niemand contact wil hebben. In beide boeken is de beschreven familie zeer welgesteld.

Hoewel Yasmine Allas zelf uit een Afrikaans land, Somalië, afkomstig is wordt haar vaderland nooit genoemd. In 'De generaal met de zes vingers' vind je overigens wel toespelingen op een land dat ten prooi is aan stammentwisten en waar de machthebbers zich verrijken ten koste van de straatarme bevolking.

In vergelijking met 'Idil, een meisje' zijn de personages in het tweede boek beter uitgewerkt en raadselachtiger. Ook de verhaallijn verloopt grilliger. In het eerste deel, dat zich in een dictatuur afspeelt, is een alwetende verteller aan het woord. De roman opent met de bezigheden van de kok van meneer en mevrouw Samater, zoals de generaal en zijn vrouw ook steevast door hun eigen dochter worden genoemd. De dikke kok Siidow is een tragikomische figuur die wordt afgesnauwd en soms geslagen door zijn bazin, mevrouw Samater. Via deze kok komt de lezer niet alleen iets te weten over de achtergrond van deze complexe en bij vlagen gemene en ergerlijk hysterische vrouw, maar ook over de levensloop van de generaal uit de titel.

De schatrijke familie van de generaal is van de ene dag op de andere alles kwijtgeraakt omdat rebellen de macht hebben overgenomen. Yasmine Allas heeft een duidelijke cesuur aangebracht tussen het gedeelte dat zich in het naamloze land afspeelt en dat waarin de familieleden asielzoekers zijn geworden in Nederland. Dit tweede deel wordt verteld vanuit het perspectief van de oudste dochter Nasiib. De familieleden zijn nu straatarme ballingen geworden en hebben de meest traumatische gruwelijkheden achter de rug voordat ze met behulp van een mensensmokkelaar in een totaal andere wereld terecht zijn gekomen. Twee zonen zijn nog in het vaderland vermoord en ook de kok heeft de vlucht niet overleefd.

Nasiib is als het ware het literaire zusje van Idil dat een stap heeft kunnen zetten die Idil nog niet kon nemen. De onafhankelijke en ondernemende Nasiib baant zich een weg door de Nederlandse samenleving en gaat werken op een advocatenkantoor. Daar vertelt ze een van de advocaten met wie ze een verhouding krijgt, over het lot van haar vader, de generaal, die in tegenstelling tot zijn dochter geen enkele toekomst heeft in het nieuwe land.

Hoewel ik het einde van 'De generaal met de zes vingers' vergezocht en onovertuigend vind is de roman in zijn geheel toch geslaagd. Dat komt door de complexe personages en omdat Allas een gave voor het tragikomische heeft. Dankzij haar heeft het Nederlands trouwens eindelijk een woord voor het trillen van de vrouwentongen bij feestelijke gelegenheden in islamitische culturen. Ululeren. Ik kende alleen het vaak in Franstalige romans uit Noord-Afrika voorkomende slaken van you you's. Door Allas en andere transculturele auteurs wordt de Nederlandse taal verrijkt en krijgen lezers de mogelijkheid blikken achter de schermen van werelden te werpen die ze wellicht anders nooit hadden leren kennen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden