null Beeld

RecensieRevolte

Nadav Eyal ziet een mondiale opstand tegen globalisering, maar zo eenvormig is de wereld niet

Nadav Eyal gooit in zijn boek over wereldwijde opstand tegen globalisering te veel op een hoop, vindt Addie Schulte.

De wereld werd de afgelopen decennia steeds kleiner. Goedkope vluchten, goederen en kapitaal flitsten de aardbol rond. Maar die trend lijkt gekeerd. Grenzen zijn gesloten om migranten te weren. Economische blokken voeren handelsoorlogen en internationale organisaties verliezen aanzien of leden. Mijn land eerst, is een kreet die het onder politici en kiezers op diverse continenten goed doet.

Volgens de Israëlische journalist Nadav Eyal, schrijver van het boek Revolte, is er een wereldwijde opstand tegen globalisering gaande. Die opstand is in zijn ogen de gemene deler achter veel belangrijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Of het nu de brexit is, het Griekse verzet tegen Europese bezuinigingen, de overwinning in 2016 van Donald Trump of de opkomst van islamistisch fundamentalisme, allemaal maken ze deel uit van een brede stroom van verzet tegen globalisering.

Eyal heeft de afgelopen jaren de wereld over gereisd, zo blijkt duidelijk uit dit boek. Hij deed verslag van schokkende gebeurtenissen, zoals de aanslag in Mumbai in 2008. Maar hij maakte ook achtergrondverhalen, over de vergrijzing in Japan en bedreigde olifanten in Sri Lanka. Hij gebruikt die journalistieke waarnemingen om zijn opvattingen over globalisering te illustreren en onderbouwen.

Op zeker moment ontspoorde het

Ook kijkt hij kort terug. Hij vindt dat globalisering veel goeds heeft gebracht. Tussen 1945 en 2000 bleven wereldleiders zich, mede door de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, redelijk gedragen. Welvaart nam toe en werd gedeeld. Maar op een gegeven moment ontspoorde het. De wereld raakte instabiel.

Nadav Eyal Beeld
Nadav Eyal

De aanslagen van 2001 op het World Trade Center en het Pentagon waren van die instabiliteit een overduidelijk teken. Jihadisten reageerden met geweld op de toenemende verstrengeling van de wereld, die ze als gevaar voor hun opvattingen zagen. Economisch gezien kreeg het streven naar efficiency de overhand. Dat leidde ertoe dat bedrijven hun fabrieken verplaatsten om goedkoper te produceren. Ook identiteitskwesties begonnen op te spelen, in Europa mede onder invloed van de migratiecrisis van 2015/16. En dan is er nog de voortwoekerende klimaatcrisis.

Globalisering heeft wel degelijk ook een ontwrichtende werking en de opbrengsten ervan zijn oneerlijk verdeeld, meent Eyal. Daarom is kritiek op het verschijnsel terecht. Hij vindt het verklaarbaar dat ook een deel van de Europese en Amerikaanse middenklasse zich tegen globalisering keert. De ontevredenen kunnen terecht bij een brede waaier van tegenstanders, van anarchisten tot neonazi’s, van Trump tot de AfD. Die zijn onderling zeer verschillend, maar allemaal keuren ze de globalisering af.

Gerechtvaardigde kritiek verwordt tot een bedreiging van de vooruitgang

De weerstand tegen globalisering uit zich vaak in populisme, terrorisme, xenofoob nationalisme, samenzweringstheorieën en verzet tegen technologie. Zo verwordt gerechtvaardigde kritiek volgens Eyal tot een bedreiging van de vooruitgang. Het kind dreigt met het badwater te worden weggegooid. Want aan die opstand is nog lang geen einde gekomen, zo waarschuwt hij.

Eyal gooit in zijn boek veel op een grote hoop. In zijn reportages heeft hij heel verschillende gebeurtenissen levendig beschreven. Nu moeten die episodes passen in een groot verhaal over globalisering en het verzet daartegen. Dat kader wordt in dit boek voor zoveel zaken als verklaring aangedragen, dat de betekenis schimmig wordt. Eyal heeft er weinig oog voor dat globalisering steeds andere vormen heeft. Andere grote begrippen die hij gebruikt, zoals vooruitgang en Verlichting, missen ook een duidelijke omlijning en scherpte. De stelling dat er een wereldwijde opstand tegen globalisering gaande is, is vooral te algemeen. Zo eenvormig is de wereld nog niet.

null Beeld
Beeld

Nadav Eyal
Revolte. De wereldwijde opstand tegen globalisering
Vert. Auke Leistra en Atty Mensinga
Arbeiderspers; 480 blz. € 24,99

Lees ook:

Filosoof Michael Sandel ontrafelt de populistische opstand: ‘Arbeiders beseffen dat de elite op hen neerkijkt’

Als succes je eigen verdienste is en falen je eigen schuld, is het niet gek dat de verliezers in opstand komen, betoogt politiek ­filosoof Michael Sandel in zijn nieuwe boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden