Hassan, Fatima, Nargis (met bril) en Zahra in een vluchtelingenkamp.

Tv-columnMaaike Bos

Na het zien van de documentaire ‘Midnight Traveler’ dacht ik: All lives matter

Stel je een filmmaker voor met een leuke vrouw – actrice, ook filmmaker – en twee dochtertjes van een jaar of vier en acht. Hij heeft met collega’s een kunstcafé en maakte een documentaire over een omstreden hoofdpersoon. In Nederland zou hij, corona even niet meegerekend, aanloop krijgen in zijn café en met zijn film media-aandacht genereren. Conflict scoort.

Maar niet in zijn land. Deze man hoort dat zijn hoofdpersoon is vermoord en dat op zijn eigen hoofd een prijs staat; de film ging over een afvallige Talibancommandant. Dan vlucht Hassan Fazili met zijn vrouw Fatima Hussaini en dochtertjes Nargis en Zahra uit Afghanistan, op een reis van 5600 kilometer en drie jaren door Iran, Turkije, Bulgarije, Servië en Hongarije naar Duitsland. Met drie mobieltjes maakt het stel er een documentaire over, ‘Midnight Traveler’ (VPRO), die me woensdagavond het scherm in zoog.

Nargis (links, met bril) over haar ervaringen in Bulgarije.

Dat laatste verbaasde me nog, want mijn hoofd zit aardig vol met de anderhalvemeterperikelen, systemische discriminatie, naderende faillissementen en sluimerende onrust over het virus. Ik dacht dat ik deze Idfa-2019-film zou ervaren als weer een dossier erbij.

Toch werkte het niet zo. Die sprankelende dochtertjes maakten de reisbeelden herkenbaar, soms lichtvoetig en des te wranger. Ze wandelden, maar dan ’s nachts door een grensgebied. Ze kampeerden buiten, maar dan zonder tent of thuis. Ze klommen over een muur-tje om stiekem pruimen te plukken, maar dan omdat ze honger hadden. Vakantiefilmpjes en vluchtfilmpjes – beide beginnen met een ‘v’.

Zahra en Nargis (rechts) op een gelukkig moment tussendoor.

Vader Hassan filmt, omdat hij altijd filmt en omdat het helpt zijn eigen situatie wat op afstand te zien. Dat deed me denken aan makers die hier in coronatijd liedjes, filmpjes of dansjes bleven maken. Mensen willen niet maandenlang professioneel droogstaan. Niet om hun vakvaardigheden en niet om de uitlaatklep en ordening die dat vak voor hen is. Via zijn netwerk kon Hassan Fazili ruw filmmateriaal van zijn vrouw, oudste dochter en hemzelf naar de Amerikaanse Emelie Mahdavian verschepen. Zij monteerde het terwijl het gezin verder trok van een vijandig Bulgarije via Servië (ongedierte) naar een transitzone in Hongarije (prikkeldraad).

Je reist als kijker mee, hun ontheemding in. Je voelt de afgrond wanneer de mensensmokkelaar meer geld wil en dreigt hun dochtertjes af te pakken, of wanneer kleine Zahra kwijt is in zo’n vluchtelingenkamp. Ze zochten zelfs in de bosjes naar een lichaampje. “Even overwoog ik te zoeken met mijn camera aan”, zegt Hassan in de voice-over. Hij zag een scène voor zich waarin Fatima kwam aanrennen bij Zahra’s vindplaats. “Toen haatte ik film en mezelf”, fulmineert hij, en besloot hij níet te filmen. Zahra kwam terecht.

Hassan en Fatima overdenken de dreigementen van de smokkelaars.

Wat je ziet is veerkracht. Fatima kan nog steeds flirterig lachen naar Hassan. Nargis blijft de wereld met verwondering ervaren. “Het is net alsof het water boos is”, schaterde ze bij het klotsende water van Istanbul en later danste ze op Michael Jackson tussen de stapelbedden. Ergens doet zij me aan Anne Frank denken, haar lot ondergaand, maar geestelijk verzet plegend door in een dichterlijke droomwereld te stappen. “De weg van het leven maakt bochten door de hel”, mijmert ze.

Soms lukt het zelfs haar niet om vrolijk te blijven en huilt ze, vol insectenbeten, dat ze zich verveelt. Op een ander moment zegt ze weer dat zij nooit een hoofddoek zal dragen, ‘en daar heeft niemand iets over te zeggen’. Mijn vermogen tot compassie was weer helemaal geactiveerd en ik dacht: all lives matter

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden