Recensie

Na het lezen van dit boek luister je met andere oren naar Chopins regendruppelprelude

De handtekening van Fryderyk Chopin's autograph op een piano van Pleyel uit 1847. Beeld EPA

Waarom Chopin de regen niet wilde horen
Marlies De Munck
Letterwerk, 64 blz., € 12.

De schrijver

Marlies De Munck (Antwerpen, 1979) promoveerde aan de Katholieke Universiteit in Leuven op een filosofisch onderzoek naar de betekenis van muziek. Ze geeft lezingen en schrijft over muziek, film, literatuur en schilderkunst. Momenteel doceert zij muziekfilosofie en esthetica aan de Universiteit Antwerpen.

Haar vraag

Waarin schuilt de betekenis van muziek? Eeuwenlang hebben filosofen uiteenlopende antwoorden gegeven op deze interessante maar verrassend lastige vraag, zonder tot een bevredigende synthese te komen. Tegelijkertijd hadden hun stelligste antwoorden wel grote gevolgen voor de manier waarop muziek geschreven, beschreven en dus ingekaderd en beleefd werd.

De uitwerking

De Munck probeert in de korte verkenning 'Waarom Chopin de regen niet wilde horen en andere vragen uit de filosofie van de muziek' een overzicht te creëren en voegt er haar eigen conclusies aan toe. Zoals uit de titel blijkt, speelt een anekdote over de Franse componist Frédéric Chopin hierbij een belangrijke rol. Toen hij op Mallorca verbleef, zat hij op een avond tamelijk wanhopig te wachten op zijn geliefde en haar zoon, die er samen op uit waren. Het was gaan onweren en de componist maakte zich ernstige zorgen over hun lot. Toen ze eindelijk thuiskwamen, kon Chopin zijn geliefde een nieuwe compositie laten horen die hij in de tussentijd gemaakt had. Die geliefde, de Franse schrijfster George Sand, merkte op dat ze zijn wanhoop erin kon terug horen en dat ze daarnaast de regendruppels van die nacht herkende in de muziek.

Chopin werd daar boos om, want muziek moest niet worden beschouwd als een kunst waarin de werkelijkheid werd nagebootst (zoals de figuratieve schilderkunst dat doet). Muziek stond volgens hem op zichzelf en kon ook enkel naar zichzelf verwijzen.

Het conflict

De anekdote bevat de kern van het conflict waar filosofen, componisten, kunst- en muziektheoretici zich nu al eeuwenlang mee bezighouden als ze over muziek nadenken. Ze zijn het erover eens dat muziek hevig kan ontroeren, maar de vraag blijft of de betekenis van muziek ook met uitsluiting van die moeilijk te vatten emotionele effecten kan worden vastgesteld. De oude Grieken vonden muziek die op zichzelf stond verdacht, juist vanwege die emotionele impact. Die zou maar tot bovenmatige zinnelijkheid leiden. Tegelijkertijd hadden ze oog voor de muzikale verhoudingen in de natuur. Zo werd muziek als concept geabstraheerd tot hoogstaande theorie, terwijl hoorbare en genietbare muziek werd gereduceerd tot 'verklanking' van inhoud die door andere kunsten geleverd diende te worden (zoals de poëzie). Het duurde tot de negentiende eeuw tot componisten dit juk werkelijk van zich af wisten te werpen. Het concept 'absolute muziek' deed zijn intrede, min of meer in het verlengde van Chopins woede: muziek is enkel in zichzelf te verklaren.

Reden om dit boek niet te lezen

De esthetische discussie die in dit boekje centraal staat, is alleen al door haar lange geschiedenis eerbiedwaardig. Toch is de betekenis van muziek niet de meest urgente kwestie in de wereld. Bovendien bekruipt je tijdens het lezen af en toe het gevoel dat de toch al theoretische vraag enkel ingewikkelder wordt naarmate je er langer over nadenkt. Ook is het jammer dat het denkproces lijkt te stoppen vóór de twintigste eeuw (in elk geval wat betreft muzikale referenties).

Reden om dit boek wel te lezen

Net op tijd zijn er de verhelderende conclusies van de auteur, die zichzelf tot op de laatste bladzijdes heel bescheiden opstelt. Haar opvatting is kort gezegd dat er geen 'definitief' of eenduidig antwoord hoeft te komen; verschillende opvattingen kunnen naast elkaar bestaan. Je kunt naar muziek leren luisteren en bij dat leerproces zijn verschillende bronnen en perspectieven naast elkaar verrijkend. Of je nu romantische anekdotes leest in een programmaboekje van het Concertgebouw of abstracte verhandelingen over de architectuur van een compositie, het zal je luisterervaring kleuren en verdiepen. Daarbij kan dit boekje zeker van pas komen. Om te beginnen luister je met andere oren naar die prachtige vijftiende prelude uit de cyclus 'opus 28' van Chopin, die - al dan niet terecht - bekend is geworden als de 'regendruppelprelude'.

omslag Beeld rv
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden