Review

Muziek betekent voor elke cultuur wat anders

Wereldmuziek is popmuziek met een smaakje, een etnisch smaakje. Het is een muzieksoort die bestaat uit een mix van een traditioneel liedje met refrein, niet langer dan drie ... vier minuten, met in de melodie en begeleiding wat exotische trekjes.

Het is een combinatie van vertrouwde klanken met een beetje avontuur uit een vakantiebrochure en het heeft zich langzamerhand een vaste plaats verworven op de hitlijsten. Dat is de manier waarop de meesten van ons kennismaken met muziek uit andere culturen. Polderpop met cajunkruiden.

De kracht van deze muziek is de combinatie van vreemd en vertrouwd, want gewone voorstellingen van traditionele muziek uit andere culturen kunnen westerse luisteraars in opperste verwarring of verveling achterlaten. Dat komt omdat veel westerse luisteraars letterlijk niet weten wat ze horen tijdens zo'n voorstelling. Net zomin als een Indiaan uit de Andes direct begrijpt wat de gemeentezang in een Veluws kerkdorp voor uitwerking op een gelovige bedoeld te hebben. Het is voor die rechtgelovige niet de schoonheid van de muziek van Bachs 'Wir setzen uns in Trünen nieder' die hem in tranen op de knieën doet neerzijgen, maar het besef dat Jezus voor hem aan het kruis gestorven is. Het is tekenend voor onze cultuur dat de Matthüus Passion nog zelden om die reden wordt uitgevoerd.

Muziek is bij ons, of het nou kunst is of amusement, een esthetisch consumptieartikel geworden terwijl het in de meeste andere culturen nog steeds een onderdeel is van een geïntegreerde sociale activiteit. Afrikaanse drums zijn bedoeld om het dansen te begeleiden, de stemming erin te brengen maar ook om de geesten van de voorouders op te roepen en onder controle te houden.

Muziek is als een taal met uitspraakregels en een grammatica en net zoals er verschillende talen zijn, kun je spreken van verschillende 'muzieken' met andere regels. In zijn boek 'Traditional African & Oriental Music' probeert Otto Karolyi iets van begrip te kweken voor de rol die muziek in andere culturen speelt. Hij geeft een beschrijving van de muziekinstrumenten die gebruikt worden en welke rol ze spelen. Hij plaatst de muziek als activiteit in haar culturele context en vertelt in het kort iets over de geschiedenis van die cultuur en de rol die muziek daarin speelt.

Het uitgangspunt van Karolyi's boek is lovenswaardig, des te meer als je weet hoe weinig er van dit soort boeken bestaan. Hij heeft goed begrepen dat de sleutel tot het begrip van andermans muziek is te weten welke rol die muziek in diens leven en cultuur speelt. Karolyi is echter in de omvang van zijn onderwerp verstrikt geraakt. Het beschrijven van zulke verschillende culturen als die van het Afrikaanse continent en het Verre Oosten kan gewoon niet in zo'n kort bestek.

Daarnaast behandelt hij ook nog de muziekinstrumenten en geeft wat voorbeelden van typische melodische patronen en samenklanken. Dat is ook het moment waarop hij de fout in gaat, want voor de leek wordt het dan veel te technisch en voor de professional blijft het te mager. Karolyi heeft te veel dingen aan te veel verschillende mensen willen vertellen. Dat is jammer want het was een dappere en nobele poging. Als lezer moeten we nu wachten op de volgende durfal en zien hoe het hem of haar vergaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden