Museum

Museum dicht? Dan maken we er toch gewoon een winkel van

De Vleeshal in Middelburg: de winkel is open, de showroom is gratis te bezichtigen. Beeld Gunnar Meier
De Vleeshal in Middelburg: de winkel is open, de showroom is gratis te bezichtigen.Beeld Gunnar Meier

Waarom mag je wel dringen in de rij bij de Action en de Primark, maar niet uiterst gecontroleerd naar het museum? In Middelburg en in Amsterdam hebben culturele instellingen creatieve oplossingen bedacht.

De vlag hangt uit bij de Vleeshal, het tentoonstellingscentrum aan het grote marktplein van Middelburg. De deur van het gotische gebouw staat uitnodigend open. Sommige nieuwsgierige voorbijgangers blijven steken voor de ingang. Want hoe kan dat nou, musea zijn toch dicht? Op de grote muur staat: ‘Vleeshal Centrum voor hedendaagse kunst is gesloten. Vleeshal Winkel is geopend.’ En daaronder: ‘In de voorruimte zijn boeken, truien, T-shirts en tassen te koop. In de achterruimte kunstwerken.’

En inderdaad, rechts bij de kassa ligt een prijslijst, die begint met een Vleeshal-mondkapje naar ontwerp van kunstenaar Frieder Haller, voor 6 euro, en die via een Vleeshal-trui van 35 euro en talloze boeken en kunstwerken eindigt bij een kunstwerk van Diane Simpson van 50.000 euro. De ‘showroom’ is gratis te bezichtigen. Op de plaats waar normaal gesproken kunstwerken te zien zijn, hangen nu ook kunstwerken. Alleen hebben ze nu dus een prijskaartje.

Roos Gortzak, directeur van De Vleeshal, legt uit: “Deze tentoonstelling stond sinds begin januari klaar voor het publiek. Onze tentoonstellingsruimte is één grote, ruime hal, qua afstand houden is er geen probleem. We hadden ons aangemeld als testlocatie. Toen bleek dat de dichtstbijzijnde plek waar je vanaf hier kon testen in Bergen op Zoom was, dat is zestig kilometer hier vandaan. Zo’n reis kan je van niemand verwachten. Toen hebben we besloten als winkel open te gaan.

“Wij laten iedere drie maanden nieuwe werken zien die speciaal voor de Vleeshal zijn gemaakt. Daar zit nu dus een prijskaartje aan. De winkel beslaat de hele oppervlakte van de Vleeshal, net als vroeger, toen slagers er hun vlees verkochten. Eerst overwogen we de T-shirts en tassen tussen de kunstwerken te leggen. Maar dat hebben we toch niet gedaan; in de Ikea ligt toch ook niet alles door elkaar?”

Een winkelstraat bezoeken is makkelijker

De vergelijking met de grote winkels wordt vaker gemaakt. Musea hebben vorig jaar tussen juni en half december laten zien dat ze met looproutes en aparte in- en uitgangen veilig open konden. Toch zijn ze straks alleen toegankelijk met een recente negatieve test. ‘Vrijen met drie condooms’ noemde Ann Demeester, directeur van het Frans Hals Museum in Haarlem, het al. Een bezoek aan een gemiddelde winkelstraat is stukken makkelijker.

Waarom dan niet een winkel laten inrichten door kunstenaars? Bij We Are Public, de organisatie die zich vanuit twaalf plekken in Nederland inzet voor meer publiek en meer cultuur, kwamen ze krap drie weken geleden op precies dat idee. Ze hebben zeven kunstenaars een budget gegeven van 250 euro om te gaan winkelen bij de Primark, de Hema, de Action en waar ze verder ook maar wilden.

Het Amsterdamse Museum voor niet-essentiële kunst Beeld Maartje Geels
Het Amsterdamse Museum voor niet-essentiële kunstBeeld Maartje Geels

Met dat materiaal maakten (en maken) ze nieuwe kunstwerken, die de komende weken te zien zijn in een ‘Museum voor niet-essentiële kunst’ in de Amsterdamse Staalstraat, zoals de winkel is genoemd. Bij binnenkomst staan de corona­regels voor winkels nog eens uitgelegd, er zijn vier winkelmandjes beschikbaar.

Op sokkels en verhogingen staan de objecten geëxposeerd: ‘Badslippers Regenboog’ van kunststof, een ‘Buddha met vetplant’ van cement en vetplant. Het absurdisme-gehalte is hoog, tegelijk maakt het duidelijk hoe snel je went aan een leeg winkelmandje om de aanwezige klanten te meten, en aan de omschrijving ‘niet-essentiële winkel’.

Bij de ‘kassa’ kan je niet direct betalen voor een object, wel is er de mogelijkheid een bod te doen op een van de tentoongestelde ‘objecten’. Aan het eind van de ‘tentoonstelling’, dus na 26 mei, worden alle werken geveild. De opbrengst gaat naar de kunstenaars en wordt gebruikt om de onkosten te betalen.

Tubes mayonaise en een bezem

Kunstenaar-fotograaf Annegien van Doorn is een van de deelnemende kunstenaars. Ze gebruikt vaker herkenbare, alledaagse producten in haar werk – denk aan tubes mayonaise of een bezem. Nu toont ze onder andere een houten modeltekenpoppetje dat een paar ledematen mist en een collage van een poster met oerwouddieren. Op een video, ook in de tentoonstelling, toont ze het maakproces.

“Voor deze opdracht heb ik veel sneller gewerkt dan normaal, het is dus best experimenteel. Ik toon in de video hoe ik steeds met één handeling het product uit de winkel verander in een kunstobject. Bij de collage was dat scheuren, bij het modeltekenpopje was het langzaam uit elkaar trekken.”

Annegien van Doorn kijkt waar ze haar werk op kan hangen in het museum voor niet-essentiele kunst.  Beeld Maartje Geels
Annegien van Doorn kijkt waar ze haar werk op kan hangen in het museum voor niet-essentiele kunst.Beeld Maartje Geels

Ze is voor haar opdrachtwerk vooral afhankelijk van culturele instellingen zoals We Are Public, dus dat werk lag helemaal stil het afgelopen jaar. “Het is te hopen dat musea en andere activiteiten snel weer kunnen beginnen, voordat er straks opnieuw een enorme kaalslag in de culturele sector plaatsvindt.”

Belgische musea zijn al maanden open

Ook de directeuren van de grotere musea, kunstenaars en schrijvers lieten afgelopen maandag hun stem horen: in een brief in de NRC toonden zij hun afkeer van het testbeleid. Zij herinnerden de Tweede Kamer eraan dat de Belgische musea al maanden open zijn.

Frans Hals Museum-directeur Ann Demeester was een van de ondertekenaars. “Wij worden dagelijks gebeld en gemaild door mensen die naar het museum willen. Ouderen die zeggen: ik ben gevaccineerd, waarom mag ik dan niet naar binnen? De initiatieven van de Vleeshal en We Are Public zijn sympathieke acties, die ik ook steun. Maar het is niet iets dat je als groot museum kunt doen.

Julian Hetzel heeft een handleiding van de Ikea volgetekend.
 Beeld Maartje Geels
Julian Hetzel heeft een handleiding van de Ikea volgetekend.Beeld Maartje Geels

“Wij hebben een grote publieke verantwoordelijkheid als museum, als culturele instelling. Mocht er wél iets misgaan, dan heb je een enorm probleem. En natuurlijk, we zitten midden in een pandemie, de publieke gezondheid staat voorop. Bij de heropeningen staan musea nu achteraan. Pretparken mogen wel weer open, sekswerkers mogen ook weer aan de slag. Terwijl wij vorig jaar al hebben aangetoond dat we volledig veilig open kunnen met looproutes en vooraf aanmelden.

“Ieder mens heeft de behoefte om zijn nieuwsgierigheidsquotiënt zo af en toe op te krikken. En dat doe je met kunst. De echte ellende is dat de politiek kunst niet op zijn waarde schat, de economische, culturele en intrinsieke waarde niet goed ziet. Het lastige is dat je niet zelf kunt gaan roepen dat je essentieel bent. Je moet volume maken, laten zien dat bezoekers behoefte hebben aan wat we doen, dat er veel mensen zijn die cultuur als onmisbaar goed zien om de geest levendig te houden, niet enkel als een uitje. We zitten als mu­seumdirecteuren niet stil, er wordt van alles bedacht. Dus het zou zomaar kunnen dat we de komende weken met iets naar buiten komen.”

Toch naar het museum?

Het Museum voor Niet-Essentiële Kunst is open tot en met 26 mei, in Staalstraat 7b in Amsterdam. Zie wearepublic.nl

De Vleeshal Winkel, aan de Markt in Middelburg toont tot 20 juni de tentoonstelling ‘I Think I look More like the Chrysler Building’. Zie vleeshal.nl

Lees ook:

Wat als je museumdirecteur wordt in coronatijd? Deze vier vrouwen overkwam het. ‘We willen heel graag open’

Deze vier vrouwen werden in het coronajaar directeur van een kunstmuseum dat meer gesloten was dan open.Op slag waren ze crisismanager. Ze vertellen over lege zalen, onverwachte geldproblemen, ingewikkelde steunmaatregelen én de enorme creativiteit van hun medewerkers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden