Museale gastvrijheid geldt zelden voor allochtoon

Als koning Willem I op een statieportret een kaart bekijkt van Nederlands-Oost-Indië, kun je in de tekst bij het schilderij niet zwijgen over het koloniale verleden van Nederland. En zo moet ook de periode van de slavernij een plek in de musea krijgen. Nederland is een multiculturele samenleving en musea moeten daar beter op inspelen, vindt Liane van der Linden van de Nederlandse Museumvereniging.

Om musea hierin de helpende hand te bieden, nam Van der Linden het initiatief voor de publicatie 'Handleiding interculturele museale leerroutes'. Het boek laat museummedewerkers en docenten zien hoe ze de gastvrijheid van musea kunnen vergroten. ,,Musea zijn niet voor alle culturen aantrekkelijk en het bezoek van allochtonen blijft dan ook ver achter. Dat heeft misschien te maken met opleiding, klasse of geld, maar ook met de inhoud van de collecties en exposities. Het gaat te vaak om westerse kunst en -cultuur en westers erfgoed, belicht vanuit een 'wit' perspectief. Zo speelde de Tweede Wereldoorlog zich in de vaste opstelling van oorlogs- en verzetsmusea tot voor kort alleen af in West-Europa. Indische Nederlanders zien hun geschiedenis daar niet in terug, terwijl de derde generatie hier inmiddels de scholen verlaat.''

Het erfgoed van minderheden moet een plek krijgen in de collecties, maar de actualiteit is minstens zo interessant. ,,Tentoonstellingen over Afrika of de islam moeten ook eens de focus leggen op de ontwikkeling van de Afrikaanse of islamitische cultuur in Nederland. De twintigste eeuw is de eeuw van de migratiestromen, maar dat is in de musea nog niet te zien.'' Een museum als het Amsterdams Historisch pakt het wel goed aan. ,,In het verhaal over Amsterdam, is ook plek voor de Italiaanse ijsverkoper of de Turkse gastarbeider in de scheepsbouw.''

Hoe kunnen andere musea hun collecties presenteren aan een multicultureel publiek?

,,Je moet laten zien dat er meer verhalen te vertellen zijn over hetzelfde onderwerp. Je kunt de koningin of Harry Mulisch uitnodigen om een tentoonstelling samen te stellen in een museum voor moderne kunst. Maar als je een schrijver als Abdel Kader Benali vraagt een selectie te maken, is dat een manier om eens met andere ogen naar dezelfde collectie te kijken.''

Van der Linden is enthousiast over een tentoonstelling van de Surinaamse kunstenaar Gerrit Schouten. Deze tentoonstelling trok Afro-Surinaamse bezoekers in grote getalen naar de Rotterdamse Kunsthal. ,,Bekende Surinamers als Umberto Tan en Celesina Waalten gaven rondleidingen. In de teksten bij de expositie komt de slavernij duidelijk naar voren, wat een 'hot item' is onder Surinamers. Maar ook het Fries Museum vond een mooie interculturele invalshoek in de expositie 'Sluiers en shawls', over streekdracht in Friesland en de Arabische wereld.''

De publicatie spitst zich toe op de museumeducatie van jongeren op het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs. Van der Linden: ,,Zestig procent van de leerlingen bezoekt het VMBO en de scholieren komen uit allerlei culturen.'' Als je wilt dat nieuwe Nederlanders zich thuis gaan voelen in de museumwereld, kun je daar het beste vroeg mee beginnen. ,,Jongeren zien de beelden en vazen van de oude Grieken, de schilderijen van Rembrandt en Mondriaan. Maar een beeld van de hoogtepunten uit de Indiase, Afrikaanse of Surinaamse kunstgeschiedenis ontbreekt in de kunsteducatie. Zo herkennen jongeren zich niet in de kunst die zij zien.''

,,In eigentijdse exposities krijgt men mondjesmaat meer oog voor interculturaliteit.'' Misschien is dit ook een kwestie van tijd en wachten op de stroom nieuwe kunstenaars van de academies. Van der Linden: ,,Zo heeft een jonge modeontwerpster onlangs islamitische hoofddoeken voor de sport ontworpen. Zo'n mode-expositie spreekt erg aan en bovendien kunnen jongeren zich dan voorstellen dat zij zelf ooit zoiets gaan doen.''

Welke musea zijn aantrekkelijk voor een multicultureel jongerenpbliek?

,,Musea waar veel te doen is, zoals het Stoomgemaalmuseum in Cruquius of het Openluchtmuseum in Arnhem, zijn erg leuk voor jongeren. Maar ook de kunstmusea kunnen voor hen tot leven komen. Zo spreekt het Armando Museum in Amersfoort tot de verbeelding, omdat de presentatie de persoon van de schilder tot leven brengt in verhalen over zijn jeugd. Je kunt zelfs de meest droge archieven levend maken, als je een geschikte invalshoek kiest.''

Van der Linden: ,,Ik denk dat je bijna elke expositie in elk museum tot leven kunt laten komen voor een jong en multicultureel publiek. Als je maar openstaat voor hun manier van kijken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden