Recensie Boek

Murata confronteert ons met een extreem conformisme dat geen afwijkingen verdraagt

Sayaka Murata Beeld AP

Lost in translation is Keiko. Het meisje treurt niet om een dood vogeltje in het park, maar biedt aan om het op te bakken. Waarom haar moeder terugdeinst bij dat idee snapt ze niet. “Papa hield van geroosterd, mijn zusje en ik waren dol op gefrituurd. Het park zat er vol mee, dus konden we er toch net zo goed een heleboel mee naar huis nemen?” 

Geschokter nog reageren de omstanders als het meisje op een middag haar juf te hulp snelt die twee vechtersbazen vergeefs maant om op te houden: met een schep verkoopt ze beide jongens een klap op hun hoofd. De juf wilde toch dat ze ophielden?

Keiko snapt de mensen niet. Redding schuilt jaren later in een eenvoudig baantje in de ‘Smile Mart’, in helderheid van vorm het paradijs: de trainingsvideo leert Keiko wat ‘een normale gelaatsuitdrukking’ is, en ook wat ‘een normale manier van praten’. Het vertrouwde geluid van de buurtsuper (de klingel, de kassa, de stem die aanbiedingen aanprijst) ‘streelt haar trommelvliezen’. Haar toewijding aan de winkel neemt religieuze vormen aan: “Ik heb alle vertrouwen in de wereld binnen deze bak vol licht.”

Keiko traint zichzelf in het normaal schijnen, maar het is een precaire balans. Overtuigt ze te goed, dan groeien de verwachtingen van de anderen ook weer. Het boek opent als Keiko al achttien jaar in de winkel werkt en nergens liever is dan daar. De dwingende vragen naar huwelijk en carrière wimpelt ze af met gemompel over haar gezondheid. Een nieuwe medewerker, Shiraha, ook een ‘outcast’, ziet heil in een verbond. En inderdaad reageert de omgeving euforisch als de man bij Keiko intrekt. Een heerlijke scène volgt als Keiko’s zus op bezoek komt, teleurgesteld merkt dat de man in het bad slaapt (toch weer raar) om opgelucht te reageren als hij uitlegt dat hij daar slaapt vanwege hun geruzie. Haar zus is blijer met een normale zus met veel problemen, dan met een abnormale zus zonder problemen, constateert Keiko, die dan wel (in haar woorden) ‘een vreemde stof’ is, maar ook veel ziet.

In Japan raakte deze novelle een snaar, getuige de 600.000 exemplaren die er van ‘Buurtsupermens’ zijn verkocht. Slim confronteert Murata je met een extreem conformisme dat geen afwijkingen verdraagt. Helemaal evenwichtig is de satire niet, zo is Shiraha’s bijrol rommelig, en Keiko’s gewelddadigheid onuitgewerkt, maar prettig ‘weird’ is het wel, zoals wanneer Keiko bij haar terugkeer als buurtsupermens opgetogen reageert op haar spiegelbeeld in de etalage: “Ik voel duidelijk hoe alle cellen in mijn huid wriemelen, in harmonie met de muziek die weerklinkt aan de andere kant van het glas.”

Sayaka Murata
Buurtsupermens
Vert. Luk van Haut Nijgh en Van Ditmar; 143 blz. € 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden