Review

Morgen kan ze dood zijn

Nog voor het succesvolle 'Grijze zielen' schreef Philippe Claudel een even indringende roman over liefde die ontaardt in angst.

Pieter van den Blink

Een man heeft zijn vrouw verloren en is achtergebleven met zijn dochter, die als twee druppels water lijkt op de verongelukte moeder. Behalve het kleine meisje haat hij de hele wereld, zichzelf incluis. Hij werkt in een ziekenhuis, op de afdeling die moet trachten familieleden van overledenen te bewegen mee te werken aan een orgaandonatie.

Het plotselinge, domme einde van een leven dat nog niet ten einde was, beheerst dus zowel zijn privé-leven als zijn werk. Het werk van een 'hyena', noemt de man het zelf, omdat een belangrijk deel van het vakmanschap schuilt in het inschatten van het zwakste moment van de nabestaande, om dan toe te slaan met het verzoek om het toestemmingsformulier even te tekenen.

Liefde kan op vele manieren ontaarden. In een allesoverheersende angst om de geliefde kwijt te raken aan een ander bijvoorbeeld; dat noemen we jaloezie. Voor de angst om de geliefde kwijt te raken aan het noodlot bestaat zo'n duidelijke naam niet. We zouden dat de Claudel-angst kunnen noemen, want hij speelt in meerdere van zijn boeken een rol. In 'Grijze zielen' bijvoorbeeld, Claudels grote roman die hij na 'Zonder mij' schreef, maar die eerder is vertaald, sterft de vrouw van de hoofdpersoon eenzaam in haar kraambed, terwijl de man zelf net even weg is.

In 'Zonder mij' is de angst voor zulke gebeurtenissen zo sterk aanwezig dat hij zich ook van de lezer meester maakt -reden dat velen er weken over zullen doen om dit boekje van, in vertaling, amper honderd bladzijden uit te lezen. We zijn nimmer voorbereid op de dood van onze kinderen of onze geliefden, en goddank! Want dat zou betekenen dat de Claudel-angst het hele leven voorafgaand aan de dood, zou verzieken. Doordat iedere bladzijde in 'Zonder mij' als het ware fluistert: 'het kan morgen gebeuren', voel je wat dat zou betekenen.

Daaroverheen legt Claudel nog een donkere schaduw: de doodsdrift van de man zelf. We lezen zijn verhaal zoals hij dat in gedachten tegen zijn dochtertje houdt, en telkens staat er 'je handen zijn te klein om mij vast te houden' en 'ik wil niet meer'. Tegelijkertijd walgt hij steeds erger van zijn werk. Dus wie zal er 'zonder hem' verder moeten, zijn collega-hyena, zijn dochtertje -of de wereld als geheel die hij zo haat? Ik ga het u niet verklappen.

'Zonder mij' is een studie in ontaarding. Van liefde die ontaardt in angst, van de wens om met organen levens te redden die ontaardt in hyena-werk, maar ook van de moderne wereld die ontaardt in een pandemonium van seks en geweld, zoals de verbitterden dat zeggen.

De man die zichzelf een 'hyena' noemt, ziet in de straten en de metro van Parijs alleen maar agressie, haat en perverse reclameposters. De beklemming die daarvan moet uitgaan is minder geslaagd uitgewerkt, eindigend in geweeklaag over de walgelijke aanblik van een horde dronken voetbalsupporters.

Claudel is geen maatschappelijk schrijver, hij schittert meer naarmate hij verder inzoomt. De beschrijvingen van de twee 'hyena's' die in hun kantoortje op hun 'prooi' wachten, zijn van een bijzondere intensiteit. En verkleint Claudel zijn werkterrein nog verder, tot in de geest van één persoon, dan is hij op zijn best. Uiteindelijk is hij een meester in het beschrijven van binnen- en niet van buitenwerelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden