Review

Moorden om beroemd te worden

Al geruime tijd -pakweg sinds in de jaren zestig de eerste romans van Manuel Puig verschenen- is de Argentijnse literatuur een ontmoetingsplaats van lage en hoge cultuur. Ook op het einde van de twintigste eeuw drijven auteurs nog flink de spot met het hoogdravende intellectualisme waar het land vaak mee vereenzelvigd wordt. 'De misdaden van Van Gogh' van José Pablo Feinmann is een typisch voorbeeld van die tendens om verschillende culturele registers in elkaar te laten lopen.

ILSE LOGIE

Hoofdpersonage Fernando Castelli heeft genoeg van zijn baantje in een buurtvideotheek en van zijn onuitstaanbare moeder, maar vooral van zijn eigen middelmatigheid. Hij wil zo snel mogelijk rijk en beroemd worden, en beraamt daartoe een plan. Wanneer hij van een Amerikaanse filmproducente verneemt dat ze bereid is drie miljoen neer te tellen voor een script over een seriemoordenaar, als dat maar op een waargebeurd verhaal gebaseerd is, besluit hij het zelf te leveren. Om zijn doel te bereiken schrikt Castelli nergens voor terug. Hij pleegt daadwerkelijk, als het ware op bestelling, vijf gruwelijke moorden die het land in rep en roer zetten. Zijn slachtoffers kiest hij zorgvuldig uit. Telkens hij er een gedood heeft, snijdt hij hem of haar een oor af dat hij in bloed doopt om er vervolgens zijn pseudoniem 'Van Gogh' op een muur of een spiegel mee te schrijven.

Heel gewiekst speelt Castelli in op het in media- en filmland heersende voyeurisme. Hij beseft terdege dat we in een tijdperk leven waarin feit en fictie niet meer uit elkaar te halen zijn, en waarin verschijnselen als reality television juist de 'echtheid', waar zo naar wordt gehunkerd, nog meer ondermijnen. Hij wil van zijn leven een kunstwerk maken, en laat zich hierbij inspireren door voorbeelden als Norman Bates, uit Hitchcocks 'Psycho', en Jack the Ripper, met wie hij lange gesprekken voert.

Feinmanns roman steekt de draak met de sensatiezucht van de pers, die er alles aan doet om Castelli's moorden zolang mogelijk in de belangstelling te houden. Wanneer per vergissing een van Fernando's vrienden, Ricky, wordt opgepakt, beschrijft de auteur treffend de gretigheid waarmee de media zich op de vermeende dader storten, en de vluchtige roem die Ricky's kennissen te beurt valt. Erg vermakelijk is ook het legertje experts dat voor de camera wordt gesleept (de auteur voert zowaar zichzelf op) om de misdaden cultureel, sociologisch, psychoanalytisch en wat al niet meer te verklaren.

Alles bij elkaar is het niet zo duidelijk welke houding Feinmann nu eigenlijk aanneemt tegenover de 'ultieme postmoderne hallucinatie' die Castelli aanricht. Enerzijds uit hij kritiek op het nietsontziende cynisme van de amusementsindustrie en op de normvervaging die Buenos Aires vandaag de dag teistert. Aan de andere kant haalt hij ook uit naar de hypocrisie van de huidige gezagdragers, die moord en brand schreeuwen wanneer de democratie door misdaden wordt opgeschrikt, maar zelf tijdens de dictatuur actief hebben meegewerkt aan de verschrikkingen van de 'vuile oorlog'. Deze meerduidigheid is een pluspunt van het boek. Het begrip waarop het hoofdpersonage kan rekenen, overtuigt veel minder. Ook al zijn er ronduit schokkende passages als de moord op de integere nieuwslezeres Ana Espinosa, toch staat Feinmann niet afkeurend tegenover Castelli, wiens berekende geweld bij herhaling als 'authentieker' wordt voorgesteld dan de lamlendigheid van de doorsneeburger. Wellicht moet de auteur bij het schrijven van dit boek meer voor ogen hebben gestaan dan het zoveelste misdaadverhaal. Toch is het resultaat net iets te vrijblijvend. Of misschien hebben we gewoon al te veel van dit soort halfslachtige parodieën gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden