tv-recensie

‘Moja Polska’ maakt duidelijk: het wordt tijd om ons in Polen te verdiepen

De boswachtersschool, een belangrijk instituut in Polen. Beeld -

Het is raar om een idyllisch besneeuwd familiehuis te zien in Polen, en dan te horen dat het in Oświęcim ligt: Auschwitz. Goh, in dat ‘schuldige stuk land’ daar, woonden dus ook gewone mensen met hun familiegeschiedenissen. 

Zo gewoon is dat leven natuurlijk niet, bleek vorige week uit de eerste aflevering van de VPRO-reisserie ‘Moja Polska’. Mensen vinden er botten in de grond. In fabrieksgebouwen blijken de nazi’s matrassen te hebben gemaakt van mensenhaar. “Ik neem het de geschiedenis kwalijk dat die hier heeft plaatsgevonden”, zegt een oude vrouw.

Rond dit erfhuis van de Nederlands-Poolse journalist Dore van Duivenbode komen de grote lijnen van de Europese geschiedenis samen.Haar opa heeft het huis gebouwd. Haar moeder werd gek van de beladen sfeer en vertrok nog voor de val van de Muur naar Rotterdam. Zij omarmde de frisse, westerse wind die daarna door Polen waaide.

God, eer en vaderland

De laatste jaren marcheren conservatief-nationalistische jongeren door de straten en scanderen ‘God, Eer en Vaderland!’ De rechtse, streng katholieke, PiS-regering krijgt steeds meer greep op het openbare leven. Het land trekt zich terug, ten koste van andersdenkenden. “Dit is niet míjn Polen”, zegt Dore gedesillusioneerd. Zij kent het als gelukkig vakantieland met liberale ooms en tantes. Maar wat is ‘haar andere helft’ nu wel? Daar gaat ze naar op zoek.

Ze besloot het familiehuis te verkopen nu haar Poolse oma en moeder beiden dood zijn. Het is een mooi, dramatisch startpunt voor de vijfdelige serie die ze maakt met programmamaker Britta Hosman. Het huis hield haar vast in de familiestreek vol herinneringen. Nu wordt de verkoop haar springplank om een jaar door Polen te kunnen reizen en het echt te leren kennen.

Je kunt kritiek hebben op haar subjectieve blik in deze journalistieke productie: ze heeft zorgen om het anti-Europese, rechtse conservatisme, en heimwee naar verloren vrijheden. Maar een verhaal als dit kan een neutraal correspondent nooit zo doorleefd vertellen. Ze wakkert wel het vuurtje aan voor Polen. Nu zíj die reis maakt, wil je als kijker wel mee.

Boswachterij

Polen ligt ver weg, maar we hebben er steeds meer mee te maken. Het is de buffer tussen Europa en Rusland. Het conservatief-nationalisme rukt ook in West-Europa op. En ondertussen werkt en woont een kwart miljoen Polen in Nederland. Het is op zijn minst nuttig om te begrijpen wat hen drijft.

Daarom snapte ik gisteren eerst niet waarom aflevering 2 ging over de boswachterij. Geef dan liever uitleg over het feit dat Polen pas 100 jaar een staat is, en wat dat voor hun identiteit betekent. Maar dit is natuurlijk mijn verstedelijkt-Nederlandse perspectief. 

Een derde van Polen is bos. Bosbeheer is daar niet slechts natuurbehoud, maar één groot bedrijf in gecontroleerde houtkap en -handel. En EU en Unesco willen die stoppen om het laatste oerbos te behouden. Ergo: grote, nationale belangen vol anti-Europa-sentiment, gevoed door PiS. Maar ook: de boswachters deden het al eeuwen zo, en hún oerbos staat er nog. Kun je van de rest van Europa niet zeggen. Dit alles illustreert meteen hoe wij in Nederland niks van Polen snappen, en waarom het tijd werd voor deze serie.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie. Meer columns leest u in het dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden