null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Moeten we terugkomen op onze veroordeling van terugkomen op?

Een lezer valt het op “dat tegenwoordig heel vaak de uitdrukking ‘ergens op terugkomen’ gebruikt wordt in de zin van ‘ergens van terugkomen’.’’ Immers, ‘ergens op terugkomen’ betekent toch ‘iets opnieuw aan de orde stellen’, terwijl de bedoelde betekenis meestal is dat iets herzien wordt, wat je zou moeten formuleren als ‘ergens van terugkomen’.

De lezer baseert deze kennis op een bekende taalgids uit de jaren vijftig, In de doolhof van het Nederlands van de Leidse hoogleraar taalkunde B.C. Damsteegt, die dit werk schreef toen hij nog als docent op de hbs werkzaam was.

Nu ziet de lezer ook wel dat de taalgids op veel punten verouderd is: tegenwoordig doodnormale woorden als ‘belevenis’ worden nog als germanisme veroordeeld. Maar het verschil tussen ‘ergens van terugkomen’ en ‘ergens op ­terugkomen’ is in het taalgevoel van de lezer nog springlevend.

Toch even opzoeken dan. Het laatste woordenboek van Van Dale rept niet meer van een verschil. ‘Ergens op terugkomen’ betekent behalve ‘weer gaan spreken over’ ook ‘herzien’. Het verschil is uit de officiële taalnorm verdwenen.

In elkaars verlengde

Is het dan iets van de laatste tijd? Nee, want ook het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt de betekenis al in een lemma dat in 1933 gepubliceerd is. Het woordenboek merkt wel op dat de betekenis ‘er van afzien, het laten varen, het weder intrekken enz.’ waarschijnlijk ontstaan is uit de betekenis van ‘ergens van terugkomen’. Beide betekenissen liggen in elkaars verlengde en daardoor dicht bij elkaar: als je ergens opnieuw over begint, is dat vaak omdat je je standpunt wilt herzien.

Wanneer is ‘ergens op terugkomen’ ook ‘herzien’ gaan betekenen?Het woordenboek vermeldt citaten uit de negentiende eeuw. In een krant uit 1835 vind ik: ‘Zoude welligt Europa willen terugkomen op de gegeven toestemming?’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden