Column Franca Treur

Moeten vrouwen vrezen?

Wat zijn de kansen van een conservatieve revolutie? vroeg Trouw een tijdje geleden aan de Franse islamkenner Olivier Roy. Ik las dat interview over cultuurchristendom met grote belangstelling. Een conservatieve machtsovername is slecht nieuws voor vrouwen. Een conservatief wil doorgaans terug naar het gezin van vroeger, met een (psalmzingende) vrouw in de keuken.

Het afgelopen jaar las ik een aantal angstaanjagende publicaties over toxic masculinity, plus het boek ‘12 rules’ van de ongekend populaire psycholoog Jordan Peterson. Ik was erbij toen hij vorig jaar op de UvA vertelde dat niemand écht gelukkig is geworden door de vrouwenemancipatie, ook vrouwen zelf niet. Hoogopgeleide vrouwen schijnen zich in Jordans spreekkamer te melden met de klacht dat ze geen man kunnen vinden tegen wie ze kunnen opkijken. Daardoor kunnen ze niet op tijd beginnen met een gezin stichten, iets wat ze volgens Peterson het allerliefste willen. Hij kreeg veel applaus.

Ook socioloog Abram de Swaan, overigens zelf groot voorstander van vrouwenemancipatie, signaleert een backlash tegen de maatschappelijke opmars van vrouwen. In zijn jongste boek ‘Tegen de vrouwen’ beschrijft hij de aangetaste eergevoelens en ressentimenten van mannen die tegengesproken worden door hun echtgenote, hun baan kwijtraken aan een vrouw en bevelen moeten opvolgen van een bazin. Nationaal-populistische en jihadistische bewegingen profiteren daarvan. „Vrouwenhaat is nooit het eerste programmapunt van die bewegingen”, zegt hij in NRC. “Ze hebben het over het volk, de natie, het wereldkalifaat, maar als je even verder kijkt, komen toch die vrouwen er weer aan te pas.”

Baren, schoonmaken, koken

Wordt de tijd weer teruggedraaid? Olivier Roy denkt van niet. “Met een anti-islamdiscours kun je nog succes hebben, maar een pleidooi om terug te keren naar traditionele familiewaarden, daar zit vrijwel niemand op te wachten.” Ook De Swaan is optimistisch: „Zelfs in de meest repressieve islamitische landen krijgen meisjes tegenwoordig onderwijs. Ook daar zien kleine meisjes op televisie vrouwen als minister-president, als elitesoldaten, als ingenieurs. En dan denken ze: dat kan ik ook. Zodra vrouwen het idee krijgen dat ze alles kunnen, is die ontwikkeling niet meer te stuiten.”

Maar is die ontwikkeling wel zo onomkeerbaar? In Atwoods dystopische roman ‘The Handmaid’s Tale’, die nu zo’n revival beleeft en deze week is opgevolgd door ‘De testamenten’, worden alle verworvenheden van vrouwen gewoon weer afgepakt, te beginnen met hun bankrekening. Lezen en schrijven wordt hun verboden. Over blijft: baren, schoonmaken, koken. De Amerikaanse schrijfster Leni Zumas tekent in ‘Red Clocks’ de akelige gevolgen van slechts één conservatieve maatregel: het totale verbod op abortus.

Misschien moet je vrouw zijn om je het ergste voor te kunnen stellen. Maar met voorstellingsvermogen heeft het niets te maken. Er zijn in Amerika staten waar abortus weer verboden wordt, en Atwood nam geen gebeurtenissen in haar boek op die zich niet ooit ergens hadden voorgedaan. In Afghanistan waren vrouwen ooit vrijer dan onder de Taliban. Dichter bij huis verlangen behalve christenen ook populaire populisten als Salvini, Orbán en Baudet openlijk naar een wereld waarin het gezin opnieuw centraal staat, waarin naties en vormen van het christendom worden hersteld. Baudet voelt zich overigens ook gesteund door literaire romans. Van een man natuurlijk: Houellebecq.

Franca Treur schrijft met Gerbrand Bakker om beurten een wisselcolumn over lezen, schrijven en het literaire leven.  Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden