Review

'Mijn jeugd achtervolgt me onafgebroken'

Agota Kristof: Gisteren. Vert. Mirjam de Veth. Van Gennep, Amsterdam; 111 blz. - ¿ 29,90.

In 'Gisteren', de vierde roman van de Hongaars-Zwitserse schrijfster Agota Kristof (1935), worstelt de hoofdpersoon Tobias Horvath met zijn verleden. Hij is op zoek naar 'het geluk uit een lang vervlogen tijd toen het kind en ik nog één waren'.

Tobias groeit op in Hongarije als zoon van de dorsphoer. Wanneer hij er op twaalfjarige leeftijd achterkomt dat de schoolmeester zijn vader is, doorboort hij hem en zijn moeder met een mes in hun slaap. Hij ontvlucht zijn vaderland, verandert zijn naam in Sandor Lester en brengt zijn leven door achter de lopende band in een horlogefabriek, dromend van zijn schrijverschap en de ideale vrouw, Line. Zijn leven is eentonig en grijs; zijn eenzaamheid probeert de hoofdpersoon te doorbreken door in elke vrouw naar Line te zoeken.

Tot de dag dat Line werkelijk opduikt. De Line uit zijn jeugd, zijn halfzus (de schoolmeester is ook haar vader), 'de kleine rot Line die mijn jeugd ook al heeft verpest'. De Line die staat voor de onmogelijke liefde, de incestueuze liefde, de afhankelijke liefde (zij heeft altijd op hem neergekeken). Toch is de relatie die tussen hen groeit, het enige wat zin geeft aan Sandors leven. Wanneer Line uiteindelijk niet voor hem kiest, keert hij gedwongen terug naar zijn eentonig bestaan.

Het verhaal van Sandors leven wordt regelmatig doorbroken met beelden uit de droomwereld van de hoofdpersoon. Een fantasiewereld die wordt bevolkt door een tijger, een piano, vogels en Line. Het zijn de dromen van Kristof zelf, die ze tijdens haar leven als fabrieksarbeider optekende.

'Mijn jeugd achtervolgt me onafgebroken', zei Kristof onlangs in een interview. Haar werk staat dan ook vol autobiografische verwijzingen. In tegenstelling tot de hoofdpersoon in 'Gisteren' is Kristof echter wel schrijfster geworden. Ze debuteerde in 1986 met de in het Frans geschreven roman, 'Het dikke schrift'. De roman was een groot succes en werd in achttien talen vertaald. In dit boek vertelt een tweeling over het alledaagse en harde leven in de oorlog. Een leven dat Kristof zelf aan den lijve heeft ondervonden.

Ook in de twee volgende delen van deze trilogie 'Het bewijs' en de 'Derde Leugen' spelen de oorlog en de Hongaarse revolutie een belangrijke rol. Werkelijkheid en verbeelding zijn in Kristofs werk nauw met elkaar verweven.

Toch is Kristof, naar eigen zeggen, niet in staat een autobiografie te schrijven: “Ik heb het vermoeden dat ik tracht echt gebeurde verhalen te vertellen, maar uiteindelijk worden het ongewild onware verhalen. Wat ik probeer te zeggen wordt tijdens het schrijfproces altijd gedeformeerd.”

Wat Kristof echter als haar zwakte ziet, is juist haar kracht. Met wat zij deformatie noemt, creëert zij beladen literatuur. In een sobere indringende stijl, waarin elk woord zwaar weegt, roept zij beelden op die de eenzaamheid en uitzichtloosheid van het bestaan benadrukken. De literatuur die Kristof schrijft is puur en weergaloos mooi, maar haar toon triest. Alle personages heeft zij haar eigen pessimistische wereldbeeld meegegeven. Het is de bitterheid van een volwassene die de momenten van geluk uit zijn kindertijd nooit terug zal vinden.

In 'Gisteren' laat zij Lester dit verwoorden, wanneer hij als volwassene praat met het kind dat hijzelf was:

“Jongetje, ik kom van ver. Vertel eens, waarom kijk je naar de maan?”

“Dat is de maan niet”, antwoordde het kind boos, “ik kijk niet naar de maan, ik kijk naar de toekomst.”

“Daar kom ik vandaan”, zei ik zacht, “en er zijn alleen dode, modderige akkers.”

“Dat lieg je, dat lieg je”, riep het kind. “Er is geld, licht, liefde. Er er zijn tuinen vol bloemen.”

“Ik kom er net vandaan”, herhaalde ik zacht, “en er zijn alleen dode, modderige akkers.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden