essay

Middeleeuwse viagra in historische fictie

Beeld Fadi Nadrous

Nico Dros’ komende roman speelt in de dertiende eeuw. Hoe vindt zijn held een historisch verantwoord liefdeselixer?

Een romancier gaat vrijmoedig om met het verleden. Hij documenteert zich uitvoerig over onderwerpen die voor zijn verhaal relevant zijn. Het is niet de bedoeling dat hij al zijn historische kennis in de roman reproduceert. Maar door die kennis raakt hij zodanig vertrouwd met een oude wereld dat hij het aandurft te fabuleren over personages of gebeurtenissen waarover historische bronnen weinig of niets zeggen. De romancier zoekt bewust naar de leemtes in de geschiedenis om deze met zijn eigen verbeelding op te vullen. Met aannemelijke verzinsels maakt hij een verhaal dat authentiek en waarachtig wil zijn. Zo ontstaat historische fictie.

Sinds enkele jaren werk ik aan een roman die in dertiende-eeuws Vlaanderen en Frankrijk speelt. Het gaat over een man van wie niet zeker is of hij echt heeft bestaan. Mediëvisten noemen hem een literaire mystificatie. Mijn roman geeft hem een leven. Hier noem ik hem X. Het boek is namelijk nog niet af, en hem nu al bij zijn naam noemen zou de toorn van Apollo opwekken. Toch vertel ik, op verzoek van de redactie, alvast enige lotgevallen van deze man. Om de vermenging van historische kennis en verdichting te illustreren.

Afrodiserend poeder

Mijn held X is een berooid edelman van mysterieuze komaf. Aan zijn omzwervingen komt voorlopig een eind wanneer hij graaf Hincmar van Mourille leert kennen. X wordt de vertrouweling en rechterhand van Hincmar.

De dynastie van deze graaf loopt gevaar. Zijn zonen zijn gesneuveld, en zijn tweede huwelijk is nog kinderloos. De graaf wil daarom een voortplantingsoffensief in het echtelijk bed ontketenen. Maar gezien zijn leeftijd heeft zijn mannelijkheid wat aansporing nodig. Hij neemt X in vertrouwen en die vertrekt daarop naar Parijs om voor de graaf een heilzaam afrodisiacum te kopen.

Nico Dros

Na een zoektocht belandt X ten slotte in het kasteel van een excentrieke baron. De man is alchemist. Met een alambiek, een Arabisch destilleertoestel, weet hij uit wijn een bijzonder geneeskrachtig extract te produceren: vinum ardens ofwel brandewijn, basis voor een liefdesdrank. Hij laat levende, zwarte adders zwemmen in brandewijn die, als ze verdrinken, gif en aanvurende sappen uitspuwen.

Natuurlijk mag een aftreksel van de Griekse satyrplant (aangeprezen door Plinius de Oudere) ook niet in dit elixer ontbreken. Maar de tot poeder gestampte blaarkevers vormen het belangrijkste ingrediënt. Dit afrodiserende poeder is afkomstig uit het Verre Oosten, en aangebracht over karavaanroutes die meer dan duizend dagreizen beslaan. De vermalen kevers uit het Oosten sorteren groter effect dan hun soortgenoten uit Europa, bekend als Spaanse vlieg. Een man die dit samengestelde afrodisiacum in kleine dosis gebruikt krijgt zware testikels, een nogal geprikkelde fallus, en soms opvliegers.

Animatie: Fadi Nadrous

Liefdesappelen

Speciaal voor de vrouw heeft de baron trouwens ook nog iets: wijn gebrouwen met sap van de liefdesappelen die de alruinwortel voortbrengt. Deze drank maakt de vrouwelijke schoot vruchtbaarder. Het bijbelse Hooglied bejubelt de liefdesappelen reeds.

Een historisch romancier documenteert zich uitvoerig. Anders dan de historicus verricht hij zijn onderzoek niet systematisch, maar speurt hij her en der naar verrassende vondsten. Hij sprokkelt materiaal bij elkaar en bewerkt dit tot een verhaal dat de achterkant van de geschiedenis belicht. Intussen moet hij kiemen blijven zaaien voor nieuw drama. Dus als X met beide liefdesdranken wil vertrekken spreekt de baron waarschuwende woorden: ‘Laat het toch niet gebeuren dat de gravin drinkt van het mannelijk afrodisiacum. Want voordat je er erg in hebt loopt de berin los.’

Historicus Nico Dros (Texel, 1956) schreef onder meer ‘Het angstzweet der kolonialen’ (2003), ‘De sprekende slang’ (2010) en ‘Langzaam afbouwen op deze planeet (2015).

Lees ook:

Een middeleeuws avontuur over een geheugenkunstenaar

Jan van Aken blinkt uit met een middeleeuws avontuur over Isidoor: geleerde, arts en architect van het geheugen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden