Recensie

Michael Ondaatje excelleert met zijn roman over ons verlangen het verleden te doorgronden

Michael Ondaatje Beeld Daniel Mordzinski

De zoektocht van volwassenen die proberen uit te vogelen hoe ze geworden zijn wie ze zijn, is tot op de dag van vandaag het kernthema in het werk van Michael Ondaatje.

Zo’n 25 jaar geleden veroverde hij de wereld met het ook verfilmde ‘The English Patient’, bekroond met de Booker Prize 1992: het verhaal over een Engelse piloot die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is neergeschoten boven de Noord-Afrikaanse woestijn en aanvankelijk niet meer weet wie hij is. In de loop van de roman herinnert hij zich langzaam maar zeker zijn verleden.

Magisch universum

In zijn juist vertaalde roman ‘Blindganger’ (‘Warlight’ ), genomineerd voor de Man Booker Prize 2018, neemt de nu 75-jarige schrijver ons opnieuw mee naar het einde van de Tweede Wereldoorlog, Londen 1945. Verteller Nathaniel en zijn zus Rachel worden toevertrouwd aan de zorgen van vreemden nu hun ouders naar Singapore worden uitgezonden vanwege het werk van de vader. Door de vondst van haar hutkoffer wordt al snel duidelijk dat de moeder is achtergebleven. Waar zij is en wat zij doet is een raadsel. Al even mysterieus is het leven van de mannen die een oogje in het zeil houden op de verweesde tieners: mannen met de bijnamen De Mot en De Schicht (“Bij ons thuis waren we gewend om iedereen een bijnaam te geven, wat betekende dat we ook gewend waren dat mensen zich achter een masker verscholen.”).

Er zijn vage aanwijzingen dat hun moeder en De Mot elkaar kennen van geheime expedities in oorlogstijd. En passant komen we te weten dat ook de intrigerende minnares van De Schicht voor de inlichtingendienst gewerkt heeft. Intussen beweegt De Schicht zich in een schimmige, clandestiene wereld van windhondenhandel en illegale koersen waar Nathaniel als hulpje bij betrokken wordt. Met zijn geliefde vriendinnetje Agnes verblijft hij regelmatig in leegstaande huizen die haar broer als makelaar in beheer heeft. Het Londen van Ondaatje is een magisch universum dat doet denken aan het Parijs uit de romans van Modiano. Als lezer vermoed je dat onder de oppervlakte grote geheimen schuilgaan die het verhaal een diepere lading en betekenis zullen geven.

Nieuw licht

In het tweede deel van de roman is het 1959. Nathaniel is 28, mensen als De Mot, De Schicht en Agnes zijn inmiddels spoorloos uit zijn leven verdwenen, en hij woont in het dorp waar zijn moeder opgroeide in Suffolk. Tien jaar na de dood van zijn moeder krijgt hij een functie aangeboden als informatie-analyst in de geheime archieven van de inlichtingendienst - dé kans om haar onbekende dubbelleven bloot te leggen. “Vrijwel onmiddellijk borrelde er een verleden op waarvan ik dacht dat het volledig was uitgewist. En ik voelde een hunkering naar dat verleden die ik niet had gehad in de tijd dat de dagen in een oogwenk voorbijgingen.”

Dit tweede deel werpt een nieuw licht op de duistere episode net na de oorlog. “Gewapend met het heden keer je terug naar die vroegere tijd, en hoe donker die wereld toen ook was, ditmaal kun je haar verlichten. Je neemt je volwassen ik mee. Je beleeft het niet opnieuw, maar je bent er opnieuw getuige van.”

En stukje bij beetje weet Nathaniel met een mix van werkelijkheid (brokstukken uit de archieven), herinnering en verbeelding te reconstrueren hoe het leven van zijn moeder ongeveer verlopen is, hoe ze geworden is wie ze geworden is.

Verwarrend landschap

Ten diepste gaat de roman over onze hunkering om een coherent verhaal te maken van een vaak ondoorgrondelijk verleden. “Er zijn zoveel vragen die ik beantwoord wil zien met een versie van de waarheid, welke dan ook”, schrijft Nathaniel. “We ordenen ons leven aan de hand van verhalen die we nauwelijks kennen. Alsof we hebben rondgedoold door een verwarrend landschap, waar we datgene verzamelden wat onzichtbaar en onuitgesproken was”, klinkt de stem van de schrijver.

Ondaatje is de meester die alles in huis heeft voor een dergelijke expeditie: de gedempte toon (alsof het verhaal bij gedimd licht verteld wordt), een filmische stijl met oog voor details zoals de richtingwijzers in onze herinnering (landkaarten, slecht gemarkeerde wegen) die er een indringende eigen wereld van maken. Op zijn 75ste is deze schrijver alleen maar nog beter geworden.

OordeelGedempte toon en filmische stijl scheppen een indringende, magische eigen wereld.

Michael Ondaatje
Blindganger
Vert. Inger Limburg en Lucie van Rooijen.
Nieuw Amsterdam; 286 blz. € 20

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden