InterviewCabaret

Micha Wertheim had al een voorstelling waarin hij zelf ontbrak, nu is er een zonder publiek

Micha Wertheim tourt in februari langs lege theaterzalen met zijn online voorstelling Niemand anders. Beeld
Micha Wertheim tourt in februari langs lege theaterzalen met zijn online voorstelling Niemand anders.

Cabaretier Micha Wertheim treedt deze maand in lege zalen op. ‘We kunnen niet samenzijn, maar ik kan wel proberen er een mooie vorm bij te zoeken.’

Micha Wertheim is niet vies van een experimentje. Vijf jaar geleden speelde hij de solovoorstelling Ergens anders, waarbij hij zelf afwezig was. In zijn plaats stond op het toneel een kleine robot, die het publiek opdrachten gaf om de voorstelling zelf uit te voeren. Geniaal, vonden sommigen, maar er waren ook bezoekers die boos wegliepen.

Nu draait Wertheim de boel om. In de voorstelling Niemand anders, die morgen in première gaat, is hij wel aanwezig, maar het publiek niet. Hij speelt voor een lege zaal, zeven avonden, steeds in een ander theater. Bezoekers volgen de show thuis via zeven livestreams. Sommige streams zijn verbonden met webcams op het podium. Op andere is er ruimte voor reacties. Omdat toeschouwers toch achter de webcam zitten, kan de cabaretier af en toe met hen in gesprek.

Thuisonderwijs

De cabaretier dacht al langer na over een voorstelling zonder publiek, maar pas in de eerste lockdown werd hem duidelijk hoe hij dat moest aanpakken. Toch duurde het nog een hele poos voordat het programma concreet vorm kreeg, vertelt Wertheim aan de telefoon. “Ik werd overvallen door het thuisonderwijs voor mijn kinderen”, zegt hij. “Technisch bleek het nogal lastig, wat ik in mijn hoofd had.”

Hij wilde geen ‘klassieke’ livestream, waarbij hij zijn verhaal eenzijdig over het publiek zou uitstorten. Orkesten en dansgezelschappen kiezen noodgedwongen wél voor die aanpak. Wertheim begrijpt dat, maar het levert volgens hem ‘verkapte tv’ op, waarin de essentie van theater ontbreekt: de interactie met en tussen toeschouwers. “In plaats van een livestream van het Concertgebouworkest zet ik liever een cd op. Dan word ik er niet steeds aan herinnerd dat de zaal leeg is.”

Weinig aan verdienen

Het alternatief voor zo’n live­stream was een Zoom-bijeenkomst, waarbij alle toeschouwers zich actief in het programma konden mengen. “Dat bleek technisch onhaalbaar, ook omdat ik zelf de regie wil houden. Dat lukt niet in zo’n democratische zoomclub, waar iedereen met zijn commentaar kan binnenvallen.” Bovendien: zijn kinderen zitten al de halve dag te zoomen, net als hijzelf met zijn team. Nog meer Zoom wilde hij zichzelf en zijn publiek niet aandoen.

Wat dan wel? Het werd een tussenvorm. Om toch iets te creëren van de intimiteit van het theater, gebruikt de cabaretier een speciaal voor hem aangepast streamingplatform van het Engelse bedrijf Panopticam. Toeschouwers zitten achter de webcam, maar Wertheim bepaalt wie wanneer met wie kan praten.

“Financieel is het flink uit de klauwen gelopen”, zegt hij. “Dat komt ook doordat er een heel technisch team omheen hangt. Ik heb duizenden euro’s in het platform geïnvesteerd en het liep steeds uit. Dus ik was als enige in Nederland stiekem een beetje opgelucht toen de lockdown werd verlengd.” Vanwege de hoge kosten en de bescheiden entreeprijs – 15 euro, en 2 euro voor mensen die financieel zwaar onder corona lijden – verwacht hij er niet veel aan te verdienen. “Toen ik het eenmaal voor me zag, kon ik geen ‘nee’ meer zeggen.”

Over het gemis

Inhoudelijk gaat het programma vooral over de afwezigheid van publiek. “Ik thematiseer altijd de situatie, waarin de show zich afspeelt. Zonder publiek gaat het over dat gemis. Je verliest zo veel als interactie ontbreekt. We zijn het samenzijn kwijtgeraakt. In de supermarkt zie je elkaar niet eens meer lachen, heel aangrijpend. Het raakt ook aan mijn vak. Ik kan het niet oplossen, maar ik kan wel proberen er een mooie vorm bij te zoeken.”

De rechtstreekse dialoog met het publiek beslaat maar een klein deel van de avond. Het geheel moet een echte, volwaardige voorstelling zijn. “Ik vertel een persoonlijk, actueel verhaal. Dat doe ik altijd. Met elke voorstelling probeer ik mezelf te heroriënteren. De wereld verandert voortdurend. Je krijgt kinderen, corona breekt uit, enzovoort. Ik móét om de zoveel jaar iets maken, waarmee ik de nieuwe situatie vormgeef, al was het maar om er controle over te krijgen. Even een gevoel van controle en balans, daarvoor maak ik theater en ga ik er graag naar toe.”

Elke avond is anders, want geen publiek is hetzelfde. Het gaat sowieso enigszins op hoop van zegen, want Wertheim heeft niet kunnen try-outen; één technische doorloop was mogelijk. Wanneer hij tevreden is? “Als mensen na afloop net als ik denken: het is ons toch maar mooi gelukt om van iets vervelends iets moois te maken, we hebben een manier gevonden om voor even vrede te sluiten met de omstandigheden. En kijkt er geen hond, dan was de voorstelling nuttig bij wijze van zelftherapie. Wat dat betreft kan het al niet meer stuk.”

‘Niemand anders’ gaat op tournee van 10 t/m 27 februari. De voorstellingen beginnen om 21.00 uur en duren tot ongeveer 22.15 uur. Meer info op www.michawertheim.nl

Lees ook:

Moeten witte grappenmakers een stapje terug doen of is fatsoen voor buiten het theater?

Hoe leuk is het als witte mannen publiekelijk feministen en antiracisten op de korrel nemen? Ivo Nieuwenhuis, cabaretrecensent van Trouw, pleit voor meer fatsoen. Cabaretier Micha Wertheim juist niet. Hij vindt het theater de aangewezen plek om de spanning tussen wie we zijn en zouden willen zijn bespreekbaar te maken. Inclusief ons seksisme en onze xenofobie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden