Alternatieve zorg

Mezzosopraan Maartje de Lint zingt voor ouderen met dementie: Muziek is een massage voor het brein

Maartje de Lint leidt een zingcirkel in de Opera van Leipzig voordat het coronavirus samenkomsten verbood.Beeld Kirsten Nijhof

 Als mezzosopraan Maartje de Lint zingt voor ouderen met dementie, klaren hun gezichten meteen op en doen ze enthousiast mee. Haar zingcirkels zijn een succes.

Het begon na een regulier concert zo’n acht jaar geleden. Een dochter vertelde aan zangeres Maartje de Lint dat haar dementerende moeder na het recital van de mezzosopraan ineens weer een verhaal over vroeger begon te vertellen. Dat had ze al jaren niet meer gedaan. “Het raakte een snaar bij mij”, vertelt De Lint, “omdat ik voor het eerst door had hoe belangrijk het juist voor mantelzorgers is om weer contact te krijgen met hun naasten, die ze al tijden niet meer kunnen bereiken. En dat zingen daar kennelijk een rol in speelt.”

Een volgend teken kwam tijdens een huwelijksfeest van vrienden van De Lints ouders. “Ik had daar op verzoek van die vrienden wat gezongen. Toen ik klaar was, stond er een man op uit zijn rolstoel en kwam met open armen op mij af, en zei: ‘Prachtig!’ Zijn familie was stomverbaasd, want de man was al tijden niet in beweging te krijgen en sprak nauwelijks.”

Aan een stuk door praten

Er kwamen meer openbaringen. Een man met Alzheimer, die voorheen alleen maar doelloos in tijdschriften zat te bladeren, begon nadat De Lint voor hem gezongen had een uur aan een stuk te praten. Zijn vrouw, die voor hem zorgde, stond perplex. Dat was op een vakantie ergens in Groot-Brittannië. Toen De Lint het echtpaar ontmoette, voelde ze heel intuïtief aan dat ze voor de man moest zingen. Er was toen nog helemaal niet zo veel bekend over het effect dat zingen op mensen met dementie kan hebben.

“Toen dacht ik, dan kan ik nu wel steeds over dat effect blijven praten”, zegt De Lint, “over deze kleine wondertjes in het leven van zulke in zichzelf teruggetrokken mensen, maar hoe zet ik dit om in iets praktisch?” Het resultaat is een handleiding in boekvorm waarin stap voor stap wordt uitgelegd hoe je een zogeheten zingcirkel voor thuiswonende mensen met geheugenproblemen en hun mantelzorgers op kunt zetten. En omdat samenkomen nu even niet mogelijk is, heeft De Lint een online meezing programma gemaakt, genaamd Zing-Cirkel-Online, en komt op 1 juli haar gratis e-learning ‘Ik Zing in de Zorg’ online beschikbaar. 

Maartje de Lint, ouderen met dementie en hun mantelzorgers zingen samen in Heiloo, eveneens voordat de coronamaatregelen van kracht werden.Beeld Corné Houwaard

Via een jeugdvriendin, een specialiste in ouderengeneeskunde, begon De Lint haar onderzoek. “De moeder van mijn vriendin had geheugenproblemen. Hoewel ik eerst heel onzeker was, voelde dat begin met haar als thuiskomen. De moeder kende mij goed, ik had vroeger als kind al daar in huis gezongen. Met dochter en vader erbij ben ik voor haar gaan zingen. Iets uit het Liedboek voor de Kerken, ik geloof dat het ‘De Heer is mijn herder’ was. Het voelde best ongemakkelijk met die twee familieleden erbij, maar het gezicht van de moeder klaarde meteen op, en ze ging meezingen. Herkenning. De trilling van muziek is als massage voor het brein. Als je zingt masseer je als het ware iemand vrij van alle spanningen. De persoon onder die spanning komt weer tevoorschijn.

Uit de comfortzone

“Ik ben dan wel zangeres, heb jarenlang op het podium gestaan, maar één op één voor iemand zingen is echt iets heel anders. Omdat je zo snel effect hebt, verdwijnt je eigen schuchterheid echter vrij snel. En dan is het zaak om die verlegenheid ook weg te halen bij de mantelzorgers. Die reageren in eerste instantie bijna altijd dat ze niet durven of niet kunnen zingen. Het is vaak lastig om al die gewoontedieren uit hun comfortzone te halen, maar ik heb hen juist heel hard nodig. Meer dan zeventig procent van mensen met dementie woont thuis, en het is die groep die ik wil bereiken. Dat lukt alleen met medewerking van vrijwilligers en mantelzorgers. Beginnende dementie zorgt ook voor schaamte bij de omstanders. Die moet je eerst overwinnen.”

In 2016 nam De Lint ontslag bij het Koor van De Nationale Opera, en twee jaar later begon ze in haar woonplaats Heiloo met de eerste zingcirkel. Er waren drie mensen met dementie en drie mantelzorgers aanwezig. Inmiddels is er een lange wachtlijst. Via haar man, die dirigent is bij de Opera van Leipzig, kon De Lint ook in die stad met zingcirkels beginnen. “De bijeenkomsten worden daar georganiseerd vanuit de opera, samen met een organisatie voor dementie. We zingen in de concertfoyer van het operatheater en de koorleden zijn daar mijn vrijwilligers. Het sloeg aan en in Leipzig is nu een wachtlijst van een kleine tweehonderd mensen.”

Veelzijdig repertoire

De Lint is heel simpel begonnen, met oude Hollandse liedjes. Die herkennen de ouderen meteen, woorden en muziek zitten in het klankgeheugen van het brein opgeslagen. “Het repertoire is heel veelzijdig geworden, omdat de deelnemers zo veelzijdig zijn. Ze zijn nu verzameld in een mooi liedboek. Het is de bedoeling dat je mensen zo snel mogelijk meekrijgt. Ik zeg altijd ‘La, la, la’ mag ook, of desnoods kun je mee neuriën. Bijna altijd zingen ze binnen de kortste keren mee.

“Een liedje als ‘Mijn opa, mijn opa, mijn opa, in heel Europa is er niemand zoals hij’ kent iedereen. Door het meezingen krijgen mensen het vertrouwen in zichzelf terug, en daar worden ze heel blij van. Zelfvertrouwen doet iets met je hele lijf. Mensen met dementie gaan daardoor ineens initiatief tonen en geven aan dat ze zelf ook nog wel een liedje kennen. Na verloop van tijd is het een mooie groep geworden, waarbinnen de mensen elkaar gaan herkennen. Er ontstaan vriendschappen en ze krijgen er een sociaal leven voor terug. De mantelzorgers kunnen ondertussen hun verhaal bij elkaar kwijt. Als je zingt word je allemaal gelijk en kun je de problemen even vergeten. Door het zingen verbetert het geheugen ook aanzienlijk. Wat scheelt dat niet in medicijnkosten? Gelukkig komt er steeds meer steun, ook uit wetenschappelijke hoek. Je moet wetenschap en praktijk met elkaar verbinden, daar geloof ik in.”

De praktijkgids ‘Ik start een Zing-Cirkel’ en het Zangboek zijn te bestellen via www.maartjedelint.com

Lees ook:

‘Als ik zing, word ik deel van een geheel’

Muziek geeft mijn leven zin, zowel op de berg, als ook in mijn werk als muziektherapeute in zorginstellingen, waar ik onder meer werk met mensen met dementie. In het ­samen zingen of samen een instrument bespelen, ervaren zij dat ze bestaan. Ze maken contact en communiceren op deze non-verbale manier met elkaar.

Deze violist speelde in een gerenommeerd orkest, maar besloot in verzorgingscentra op te treden

Holtrop brengt muziek bij verzorgingscentra, wijkcentra, tbs-klinieken. Voor mensen die in de war, ziek of eenzaam zijn. En die wel iets opbeurends kunnen gebruiken. Hij zit al jaren in het Nederlands Philharmonisch Orkest. Dat geeft veel educatieconcerten. Maar er was niets voor ouderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden