Roofkunst

Metropolitan Museum diep door het stof vanwege aankoop gestolen gouden sarcofaag

De teksten in en op de kist zijn bijzonder goed bewaard gebleven, waaronder: ‘O goud! O goud! O vlees van god! O vlees van god. O fijn goud! O fijn goud!’ Beeld AP

Een Parijse kunsthandelaar, een internationale smokkelaarsbende en de priester van een Egyptische vruchtbaarheidsgod. Het klinkt als een thriller, maar blijkt illegale kunsthandel die profiteerde van de Arabische lente en waar een Amerikaans museum slachtoffer van werd.

Het beroemde Metropolitan Museum of Art, kortweg de Met in New York, heeft deze week een gestolen, vergulde en zwaar geornamenteerde sarcofaag teruggeveven aan Egypte. Het is geen object dat al tientallen jaren in bezit was van de Met, maar pas in 2017 werd gekocht.

In de doodskist lag eens de mummie Nedjemankh, een hogepriester uit de laatste eeuw vóór Christus. Hij diende de ramgod Heryshaf, heerser over rivieroevers en god van vruchtbaarheid. De bijzondere kist, die in goede staat verkeert, werd twee jaar geleden gekocht voor 3,5 miljoen dollar (3,2 miljoen euro) van een Parijse handelaar, Christophe Kunicki.

De papieren leken in orde, volgens de Met. Er was een gedocumenteerde geschiedenis van eigenaren. De sarcofaag zou in 1971 met exportpapieren, die nu vals blijken, Egypte hebben verlaten. De kist kwam in handen van een kunstverzamelaar en is later doorverkocht en zou steeds deel hebben uitgemaakt van privé-collecties. Tenminste dat vertellen de documenten bij de verkoop aan Kunicki en vervolgens aan het Metropolitan Museum. Onderzocht wordt of het verhaal van Kunicki klopt of dat zijn rol veel duisterder is geweest.

Het echte verhaal is dat de sarcofaag, in de turbulentie van de Arabische Lente in 2011 met nog honderden andere oudheidkundige artefacten, is gestolen uit stad Minya langs de Nijl halverwege tussen Cairo en Luxor, bij de dodenvallei van de farao’s. Een internationale smokkelaarsbende heeft de sarcofaag via Dubai, Duitsland naar Parijs gesmokkeld.

Bijna een half miljoen bezoekers

Die echte feiten komen uit het onderzoek van de New Yorkse officier van justitie, Cy Vance. Hij was gealarmeerd ten tijde van de grote tentoonstelling ‘Nedjemankh and His Gilded Coffin’ in juli 2018 in de Met, over het Ptolemaeïsche koninkrijk met de sarcofaag als middelpunt. Al snel waren er bij de New Yorkse justitie vragen over het onderzoek door het museum naar de herkomst van de sarcofaag. Het bleek allemaal niet te kloppen.

Geconfronteerd met de nieuwe feiten ging de museumdirectie diep door het stof. De directeur van de Met, Daniel Weiss, erkende slachtoffer te zijn van fraude en daardoor onderdeel te zijn geworden van de illegale handel in oudheidkundige voorwerpen. Hij zei volledige medewerking toe bij het onderzoek van justitie, bood zijn excuses aan aan Egypte en zei de sarcofaag te retourneren. Tegelijkertijd beloofde Weiss de regels voor onderzoek naar de herkomst van aan te kopen antiquiteiten aan te scherpen.

De Egyptische minister van buitenlandse zaken en de New Yorkse officier van justitie bestuderen de sarcofaag voor verzending. Beeld REUTERS

De Met eist schadevergoeding van de Parijse handelaar. De Amerikaanse justitie zet het onderzoek voort naar de bende internationale kunstsmokkelaars, want tot nu toe zijn er nog geen arrestaties verricht.

De 448.096 bezoekers van de tentoonstelling in de Met hebben in ieder geval kunnen genieten van de sarcofaag. Het museum in New York beschikt over een grote collectie oudheidkundige voorwerpen uit alle periodes van het rijk der farao’s. In de collectie zat een gat als het ging om de overgang van het Hellenistische Egypte naar de Romeinse veroveraars gedurende het Ptolemaeïsche koninkrijk. De sarcofaag verbond die periode door de manier waarop de kist was gemaakt. Uniek zijn ook bladen van zilver waarmee de kist van binnen is aangekleed. De teksten in en op de kist zijn bijzonder goed bewaard gebleven, waaronder: ‘O goud! O goud! O vlees van god! O vlees van god. O fijn goud! O fijn goud!’ De geschreven exclamatie associeert edelmetaal met goddelijkheid.

Lees ook:

Plunderaars slaan toe bij Egyptische opgravingen.

De beelden van de ravage die plunderaars in het Egyptisch Museum in Caïro aanrichtten, gingen vorige week de hele wereld over. Inmiddels blijken dieven ook elders in Egypte de oudheden te plunderen.

Huh, leent Europa ons de kunst die ze uit Nigeria hebben gestolen?

Tien Europese musea, waaronder het Museum Volkenkunde in Leiden, vergaderen volgende week met Nigeriaanse autoriteiten over een nieuw museum in Benin City (Nigeria). Wat vinden Nigerianen van de plannen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden