Met z'n tweeën een voorstelling voor grote zalen maken, dat vergt kunst- en vliegwerk

Met z'n tweeën een theatervoorstelling voor grote zalen maken, met slechts 4 procent subsidie. Eigenlijk is het gekkenwerk, maar Roelof Pothuis en Thijs Prein van Kat op het Spek doen het toch. Met Bram van der Vlugt brengen zij 'Vogel'.

Thijs, kun je nog even regelen dat er een kaartje voor me bij de kassa klaarligt?' 'Natuurlijk, komt voor elkaar.' Op een mailtje aan Thijs Prein komt razendsnel antwoord. Prein is deze maanden namelijk pr-medewerker. Hij is trouwens ook maaltijdverzorger, vuurwerk- en pistolenbouwer, kostuumstrijker, subsidieaanvrager, chauffeur en toneelopbouwer. En tekstschrijver. En, ook niet onbelangrijk, een van de twee acteurs in zijn eigen stuk 'Vogel', dat deze dagen door het land toert.

Een maand geleden schreef hij een brandmail aan de redactie. Kat op het Spek, bestaande uit Thijs Prein (32) en Roelof Pothuis (28), zou zijn eerste grote-zaalproductie uitbrengen, nog wel met steracteur Bram van der Vlugt (84). Het zag ernaar uit dat geen enkele landelijke krant het stuk zou komen recenseren. Willen jullie alsjeblieft komen kijken, was de vraag. 'Anders is ons werk voor niets', schreef Prein. 'En dat doet onwaarschijnlijk veel zeer. We maken verhalen omdat we willen dat die gezien en gehoord worden. Of jullie het mooi vinden of niet. Het komt uit onze tenen, uit ons hart en eerlijker dan dit kan het op het moment niet zijn. Zeker nu met ons debuut in de grote zaal als kleine club. Kunnen jullie ons alsjeblieft helpen? Willen jullie komen kijken zaterdag?'

We kwamen niet, zeiden we. Andere voorstellingen en concerten gingen voor. En bij de andere kranten ging het al net zo.

Beeld Bram Petraeus

Er is heel veel theater in Nederland, recensenten moeten constant nee zeggen. Dat zijn we gewend. Maar deze mail had de kunstredactie van Trouw geraakt. Er sprak zo'n liefde voor theater uit deze hartekreet, zo'n enorme behoefte om te laten zien wat ze gemaakt hadden. En hoe deden ze dat eigenlijk: met zo weinig mensen een grote productie in elkaar sleutelen? We besloten toch te gaan kijken.

Zaterdagmiddag heerst er concentratie in de lege zaal van het Wilminktheater in Enschede. Drie mannen werken gestaag aan de inrichting van het grote toneel. Het decorstuk, een hoge wand van horizontale, houten latten, zoals die van de houten banken in parken, wordt naar beneden en naar boven getakeld. Hangt het op de juiste plek? Waar komt dan het onderstel van de bank, waar het decorstuk op gedrapeerd wordt?

Vanavond spelen Van der Vlugt en Prein hier samen de voorstelling Vogel, over een oude man, die nooit over de oorlog heen is gekomen, en een jonge man, die smacht naar het avontuurlijke leven in een oorlog. Een voorstelling vol verlangens en herinneringen, met een poëtische tekst en dromerige scènes die zich grotendeels afspelen op een bank in de wachtruimte van een imaginair treinstation. Van der Vlugt: de ervaren acteur, die met blikken en stembuigingen het publiek uit zijn hand laat eten. Prein: de beweeglijke jongen, die met fysiek spel en een aandoenlijke onbevangenheid een sprookjesachtige sfeer creëert.

Beeld Bram Petraeus

Glow-in-the-darksterren

Terwijl Prein de rekwisieten controleert - een koffer, een pet in de koffer, een berg cassettebandjes, wijnglazen, een doosje sigaretten, een transistorradio, een croquethamer, de flashpots die straks voor minivuurwerk gaan zorgen - stelt Pothuis de lichtspots af. Hij wordt geholpen door stagiair Stijn Kortenhof (22), die ook glow-in-the-darksterren op het toneel plakt, zodat Van der Vlugt straks in het donker kan zien op welke plek op het toneel hij moet staan. Het ene pistool hapert. Prein en Pothuis zitten eindeloos te prutsen voor ze achterhalen wat er fout zit.

Pothuis en Kortenhof zijn 's ochtends om kwart voor negen van huis vertrokken met de vrachtwagen met spullen. Vanaf twaalf uur zijn ze bezig geweest met het inrichten van het toneel en het ophangen van het decor en de lampen.

Pothuis heeft net als Prein een uitgebreid takenpakket. Hij is de vormgever en lichtontwerper, maar bovenal is hij 'opperklusjesman', zegt Prein. Tijdens de voorstelling zal hij de technici via een headset influisteren wanneer ze licht, geluid en decorstukken moeten bedienen. Na de voorstelling pakt hij alles in en rijdt hij de bus weer terug naar Rotterdam.

Beeld Bram Petraeus

Wat moesten ze beginnen zonder hun stagiair, die tijdens de voorstelling van achter uit de zaal licht, geluid en effecten aanstuurt? Ook hij maakt extreem lange dagen. "Nee, het is niet normaal dat je als stagiair zoveel verantwoordelijkheid krijgt", zegt Kortenhof. "Maar ik vind het heel erg leuk en leer er ontzettend veel van."

Pothuis en Prein werken al twaalf jaar samen. Toen Prein op de toneelschool op zoek ging naar iemand die zijn gekke invallen met vormgeving kon verwezenlijken, wees iemand hem op Pothuis. Prein: "Na ons eindexamen zijn we meteen voorstellingen gaan maken. In de eerste winter hadden we een solovoorstelling in een legertent. We hadden wat subsidie en werden gesponsord door een wodkamerk. Het publiek kreeg borsjtsj en wodka. 's Nachts sliep ik in de tent om de spullen te bewaken. Het vroor, het was min 10!

"Toch is het gevoel dat we bij deze voorstelling hadden, het pionieren in de buitenlucht, leidend geworden voor alle voorstellingen die we hebben gemaakt. Het moet altijd iets houtje-touwtjeachtigs hebben. Bij alles wat we spelen, is de ruimte belangrijk. Daarom gaat het maken van tekst en vormgeving bij ons gelijk op. En we willen dat je bij een voorstelling altijd kunt denken dat het verhaal zich misschien alleen in het hoofd van een van de personen heeft afgespeeld."

Beeld Bram Petraeus

Het houtje-touwtjegevoel is er ook bij deze voorstelling, zelfs al gaat Vogel in grote zalen als Delamar en de Haagse Koninklijke Schouwburg spelen. Al was het maar omdat de spelers zelf de changementen van decor voor hun rekening nemen. Dat krijg je met een minimaal budget en een minimale crew. Een doorsneetheatergezelschap heeft een zakelijke leiding, een productieleider, pr- en marketingmedewerkers, een dramaturg en een regisseur, acteurs, decorbouwers en technici. Kat op het Spek heeft een zakelijk directeur, maar bovenal heeft het Prein en Pothuis, die de plannen maken, de subsidie aanvragen en samen tekst en beeld bedenken en uitvoeren.

Ze vroegen Peter Vandemeulebroecke om hen te regisseren, Thomas Verbogt om te helpen schrijven en Bram van der Vlugt om met hen te spelen. Tot aan de première van Vogel heeft Gemma Haubtmeijer de productie georganiseerd. Daarna hadden ze geen geld meer voor iemand die het contact onderhoudt met theaters, technici en spelers. Prein: "Voor Vogel krijgen we geen subsidie, omdat de fondsen het niet beschouwen als een nieuwe productie. Maar dat is het wel. Nu krijgen we wat geld van het Veteranenfonds en Dioraphte, 4 procent subsidie op het hele budget van twee, drie ton. Een enorm bedrag voor ons." Pothuis: "Toen werd onze technicus serieus ziek en konden we op korte termijn niemand anders vinden. Nu doe ik het maar."

Beeld Bram Petraeus

Grote, gekke en dure ideeën

Ze borrelen van de ideeën. Behoorlijk grote, gekke en dure ideeën, waar veel mensen aan mee moeten doen. Pothuis: "Schrijf nog maar niet op, want we weten nog niet of het doorgaat". Prein: "Te duur? Daar zijn we niet mee bezig. Dat is waarschijnlijk de reden waarom we alles met z'n tweeën maken: het is veel goedkoper."

Maar hoe lang houd je dit vol? Niet zo lang, zeggen ze eerlijk. Pothuis: "Ik had gisteren een hard gesprek met Thijs, want ik wil niet meer voor dit bedrag blijven werken. Je kunt niet lang leven op dit lage niveau. Als we de uren die we maken omrekenen naar onze beloning, is het lachwekkend. "Maar als het erop aankomt, doen we het toch weer zelf. Dan zeggen we de productieleider op en sturen we de chauffeur van Bram naar huis."

Ze hebben wel gesprekken gevoerd met grote producenten, die waarschijnlijk wel de recensenten naar de voorstelling hadden weten te lokken. Prein: "Ze zeiden: 'Je moet in een serie spelen. In 'GTST'. Dan kan ik je in een grote voorstelling laten spelen.' Je moet dus een BN'er zijn of concessies doen. Een producent speelt het liefst op safe, dat begrijp ik wel. Maar dat wil ik niet."

Bram van der Vlugt is gearriveerd. Bij de deur van zijn kleedkamer heeft Pothuis een stretcher neergezet, want soms wil Van der Vlugt daar voor de voorstelling even op liggen. De vedette van de show wordt ook altijd door een chauffeur, meestal Prein, opgehaald en thuisgebracht. Prein: "Geweldig dat we met hem kunnen spelen. In welke andere sector van de maatschappij kun je zo intens met een oudere man werken?"

Beeld Bram Petraeus

Hij heeft er duidelijk zin in, staat goed geluimd croquet te spelen, terwijl de zaal langzaam volloopt. Tussen de coulissen, onzichtbaar voor het publiek, staan Prein en Pothuis stil naar hem te kijken. Pothuis: "Als we het publiek binnen horen komen, zeggen we altijd tegen elkaar: dit is waar we het voor doen. Dat kwartiertje voor de voorstelling geeft ons voldoening voor een hele dag werken."

De zaal, lang niet vol, kijkt en luistert die avond geconcentreerd. Na afloop lopen mensen in gedachten naar buiten. De voorstelling heeft ze even in een vreemde wereld gezet. De fantasievolle wereld van Kat op het Spek, die beslist gezien mag worden.

Beeld Bram Petraeus

'Vogel' van Kat op het Spek speelt tot en met 28 mei door het hele land. Op de laatste speeldag wordt Bram Van der Vlugt 85 jaar. Dat viert hij in de Haagse Koninklijke Schouwburg. www.katophetspek.nl

Lees ook:

Bram van der Vlugt loopt met een stok maar is in topvorm

83 jaar, hoog tijd voor een nieuwe uitdaging. Voor acteur Bram van der Vlugt is dat ‘Mooi weer vandaag’, een toneelstuk waarin hij eindeloos aan zijn ‘ah’ en ‘oh’ kan schaven. ‘Een goedgeschreven tekst heeft ritme.’

Paradetheater: met jongensachtige bravoure grote thema’s te lijf

Alles is een beetje knullig en houtje-touwtje op het rondreizend theaterfestival De Parade. En zo hoort het. Trouw bespreekt vijf voorstellingen tijdens het openingsweekend, in snikhete tentjes in Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden