Taal

Met snode plannen heeft watersnood niets van doen

Beeld anp

Als de maan maar eventjes te fel schijnt (...), dan wordt het water snood en begint de zee ineens te springen als een gek', schrijft Charlotte Mutsaers in de essaybundel 'Kersebloed' (1990). 

Mutsaers lijkt een volksetymologische verklaring te geven voor de afbreking water-snood, die vroeger vrij gewoon was en die bijvoorbeeld nog te zien is op de gevelsteen van de boerderij in Oudewater die schrijver Herman de Man ertoe inspireerde zijn roman 'Het wassende water' (1925) rond huize Water-Snoodt te laten afspelen.

Watersnood heeft echter niets te maken met snood (misdadig, zoals in 'snode plannen'). Het is een samenstelling van water en nood, maar wel een bijzondere: watersnood is de enige van de 1105 samenstellingen met water als eerste deel in de Dikke Van Dale die met een tussen-s wordt gespeld.

'Beschut door 's waters noot'

Die tussen-s had het woord in de Middeleeuwen nog niet. In het Middelnederlands heette een noodsituatie als gevolg van overstroming of dijkdoorbraak waternoot. Pas in de 16de en 17de eeuw werd het woord courant met een tussen-s, mogelijk onder invloed van de woordgroep 's waters nood (wateroverlast of de dreiging daarvan). Zo schrijft Vondels in 'Jeptha' over een kind dat wordt 'beschut voor 's waters noot'. Hoewel watersnood in de 17de eeuw al gewoon was, werd destijds ook de variant waternood nog aangetroffen. Zo heeft P.C. Hooft het in de 'Nederlandsche Historiën' (1647) over 'harde winters, hooge waaternoodt'.

Die variant zonder -s - waternood - tref je de laatste jaren ook weer vaak aan in de krant, maar in een heel andere betekenis: tekort aan water.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Een taaltip? Mail tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden