null Beeld

TaalTon den Boon

Met opspeuren blijkt helemaal niets mis

‘Taalergernissen’, zoals lezers ze vaak noemen, vormen een flink deel van de mails die ik ontvang. Vaak gaat zo’n melding van een vermeende taal- of stijlfout gepaard met de vraag er een oordeel over te vellen. Soms verzoekt de lezer me er tevens wat aan te doen. Dat verzoek berust op een overschatting van de invloed van taalpublicisten op hun medetaalgebruikers. Die is namelijk verwaarloosbaar.

Gelukkig maar, want wat een taalfout is volgens de een, kan een volstrekt onschuldig gebruikswoord voor de ander zijn. En vaak is de taalfout bij nader inzien helemaal niet fout.

Neem opspeuren. Blijkbaar roept dat woord weerstand op, want ik heb er al een paar keer een opmerking over ontvangen. Deze week kreeg ik weer een mail over dit werkwoord. In dit geval zag een lezer er een contaminatie in: ‘Volgens mij moet het opsporen zijn of speuren naar.’

Synoniem van opsporen

Hij had de prijzenswaardige moeite genomen het woord op te zoeken in het gratis webwoordenboek van Van Dale. Dat vermeldt opspeuren inderdaad niet, maar dat zegt niets. Dat gratis woordenboek bevat namelijk maar een fractie van de trefwoorden die in de (betaalde) online-editie van de Dikke Van Dale staan. Daarin wordt opspeuren wél verklaard: ‘door nasporen, ijverig zoeken, uitvorsen enz. vinden’. Opspeuren is dus een synoniem van opsporen.

Het woord blijkt een lange geschiedenis te hebben. Volgens het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal maakte opspeuren in de 17de eeuw zijn debuut in onze taal in verband met speurhonden: ‘door speuren vinden’. Behalve als jachtterm werd opspeuren in de 17de eeuw eveneens figuurlijk gebruikt in de meer algemene betekenis ‘zoeken en vinden’ oftewel ‘opsporen’.

Historisch pleit er dus ook niets tegen opspeuren. Daardoor blijf ik nu wel zitten met de prangende vraag waar die afkeer toch vandaan komt die sommige taalgebruikers kennelijk van opspeuren hebben.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden