Review

Met lithium kun je wél schrijven

In de Oudheid stuurden de Romeinen mensen die we nu 'manisch' zouden noemen ter kalmering naar bepaalde geneeskrachtige bronnen. Later bleek het water een hoog lithiumgehalte te bevatten. Ook de Turken gebruikten het middel al in de tweede eeuw na Chr., om manische gekte te bestrijden. Het zou echter tot 1949 duren voordat er onderzoek werd gedaan naar de werking van lithium bij stemmingspieken en -dalen.

Maja Vervoort

Lithium is tegenwoordig het middel bij uitstek voor de behandeling van manisch-depressieve stoornissen. Wie eenmaal de diagnose MDS heeft gekregen, zal het wel zijn leven lang moeten blijven slikken, want zonder medicatie komen de depressies en manische aanvallen altijd en vaak in hevigere vorm terug.

Politicoloog en essayist Godfried Benthem van den Bergh slikt het nu al langer dan twintig jaar. Daarvoor werd hij zeven jaar lang geplaagd door depressies die hem op onverklaarbare momenten konden overvallen en even plotseling weer konden wegtrekken. Tussen de buien door voelde hij zich opperbest, alles lukte weer en niet zelden raakte hij in een overmoedige, roekeloze stemming, tot de volgende depressie bezit van hem nam.

Over deze periode schreef hij een klein maar boeiend verslag, in de hoop dat andere MDS-lijders zich erin herkennen en eerderde juiste behandeling krijgen dan hij indertijd kreeg. Depressies die vanzelf overgaan zijn immers niet altijd een reden om hulp te zoeken, het cyclische karakter wordt pas langzaamaan duidelijk. De somberheid komt op zonder dat er een aanleiding voor is, het is eigenlijk onduidelijk wat je overkomt.

Tijdens de manische periode kan een patiënt 'uit de bocht vliegen' en een psychotische aanval krijgen die tot opname leidt, maar velen worden hooguit onuitstaanbaar in hun zelfoverschatting. Wanneer het gaat om een lichte manie (hypomanie) is zelfs dat niet het geval.

Naar schatting heeft een tot twee procent van de bevolking een manisch-depressieve stoornis, dat zijn circa 150 000 tot 200 000 Nederlanders.

In het boekje over MDS in de serie 'Van A tot ggZ' (een serie voorlichtingsboekjes voor patiënten) stelt Joke Kragten dat er gemiddeld tien jaar ligt tussen de eerste symptomen en het stellen van de diagnose. Het komt vaak voor dat het beeld vertroebeld is door angststoornissen of, tijdens de manische ontremming, door alcohol-en drugsgebruik. Ook wanen komen voor, waardoor men eerder aan schizofrenie zal denken.

Benthem van den Bergh slaagde erin tussen de depressies door aan het werk te blijven, ja zelfs in hoog tempo door te werken. Zijn inzinkingen verborg hij door 'thuis te werken' of werk even uit te stellen. Uiteindelijk ging hij voor zijn depressies naar een psychiater. Maar dat had weinig resultaat. Pas de vierde psychiater raadde hem aan lithium te gebruiken.

De angst dat hij daarmee wellicht zijn manische creativiteit zou verliezen (,,Met lithium kun je niet schrijven”, had hij gehoord), ontzenuwde de psychiater door erop te wijzen dat hij tijdens een manische periode weliswaar een stortvloed aan nieuwe ideeën kreeg, maar ook zijn kritisch vermogen verloor. ,,Met lithium wordt schrijven weer zoals het altijd is, namelijk moeizaam werk, zoals dat normaal is en moet zijn. Schaven, verbeteren en steeds overdoen.”

Een depressie is 'niet leuk', dat is ook de titel van het boekje. Simon Vestdijk gaf dat ooit als antwoord, toen A. Roland Holst hem vroeg hoe dat nou was, zo'n depressie. Voor de een is 'niet leuk' vooral een sombere, verdrietige stemming, maar Benthem van den Bergh vindt dat een karakterisering door buitenstaanders. Voor hem was het eerder een gevoel van uitgeblust zijn, een teruglopen van energie. Ook werd hij verteerd door schaamte en schuldgevoelens en verloor hij alle zelfrespect. Voor hem waren zijn depressies dan ook de perioden van 'zelfvernedering', zoals de manieën de perioden van 'zelfverheffing' waren.

Met lithium kon hij in ieder geval de stemmingspieken en -dalen onder controle krijgen. De prettige pieken verdwenen, maar het leven werd weer leefbaar. Dit boekje is het overtuigend bewijs dat ook het schrijven er niet onder geleden heeft.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden