null Beeld

Tv-columnMaaike Bos

Met Lieke Marsman werd het een dappere avond Zomergasten

Maaike Bos

Dichter Lieke Marsman wil vasthouden wat er is, al zal ze geen lang leven hebben. “Natuurlijk raak ik een arm kwijt, natuurlijk overkomt mij dit wél. Ondanks teleurstellingen is het niet erg om toch te blijven geloven.”

De moed alleen al om daar, kleurrijk gekleed en vol aanwezig, te gaan zitten terwijl net vijf weken geleden haar rechterarm en -schouder zijn afgezet. Dichter des Vaderlands Lieke Marsman (32) had een nuchtere, bijna ascetische aanwezigheid in de studio van Zomergasten, met onder tafel naaldhakken die bijna een wapen waren, terwijl haar gehavende lichaam je er steeds aan herinnerde hoeveel ze te dragen heeft. Het riep diep respect op.

Het gesprek met presentator Janine Abbring ging over veranderend denken en geloven. Sinds ze weet dat ze ongeneeslijke kraakbeenkanker heeft en niet oud zal worden, doet het er voor haar niet meer toe of anderen haar nog wel als ‘verstandig denkend mens’ zien. Misschien vinden ze haar wel gek omdat ze nu de mogelijkheid openhoudt dat ufo’s bestaan – ze illustreerde dat met een fragment uit The Phenomenon over kinderen in Zimbabwe die decennia later volhouden aliens te hebben gezien (iedereen mag zijn eigen alienverhalen mailen naar haar uitgeverij Pluim).

Lieke Marsman in Zomergasten. Beeld
Lieke Marsman in Zomergasten.

Of dat ze zichzelf als atheïst toestaat open te staan voor een God, of te geloven in bijna-doodervaringen, puur omdat ze nu verlangt naar religieuze mystiek. Fantoompijn werd vroeger ook niet erkend, zei ze. Terwijl zij haar rechterarm nog net zo voelt als Janine Abbring de hare, wanneer ze haar ogen dicht doet. Andere mensen en hun oordeel, “daar haal ik nu mijn schouder over op”, grapte ze.

‘Vertraagtaal’ en ‘taalmonsters’

Andere mensen hebben namelijk ook niet altijd het beste met de wereld voor, in de woorden die ze kiezen. Na het sobere rouwgedicht Totaal witte kamer van Gerrit Kouwenaar opende zich een gesprek over ‘vertraagtaal’ en ‘taalmonsters’; verhullende taal in plaats van openbrekende woorden. Overheden die met nóg een commissie of rapport actie uitstellen of de urgentie van klimaatverandering negeren.

Maar ook regimes zoals van de Roemeen Ceausescu in documentaire Het alfabet van de angst, over auteur Herta Müller. De taal van de dagelijkse redevoeringen van de dictator was gelogen, vals. Die was de vijand, terwijl “de taal is wat met mensen gebeurt”, zei Müller mooi. Elke plek en tijd heeft zijn eigen taalmonsters, zei Marsman. Zij pleit voor taal mét waarachtige betekenis.

Ziek zijn heeft haar andere wegen doen inslaan en haar openheid daarover leverde een eerlijk, dapper gesprek op. Mét ‘een muurtje’, benoemde Abbring tegen het einde. Livebeelden van Joni Mitchell die na haar aneurysma nog een keer Both Sides Now zong (ze had zichzelf ook het zingen opnieuw moeten aanleren), emotioneerden alle mensen op beeld, maar leken Marsman niet te roeren. Dat kwam door de setting, zei ze. “Hier staat een camera, dat leidt af.”

De afstand die ze voelt tot vrienden die druk zijn met baby's maken

Het was goed dat Abbring het benoemde. Lieke Marsman durfde kwetsbaar te zijn in wat ze vertelde, zoals over de afstand die ze voelt tot vrienden die bezig zijn met baby’s maken en ‘geen huizen kunnen kopen’, maar er zat iets tussen haar en het voelen in. Het mooiste is wanneer de gast met woorden en inspirerende fragmenten de interviewer en kijker weet te raken en meeneemt in een nieuwe wereld. Dan heeft dit programma het vermogen boven zichzelf en de avond uit te stijgen, zoals bijvoorbeeld gebeurde met zomergast Eberhard van der Laan in 2017.

Lieke Marsman tegenover Janine Abbring in Zomergasten. Beeld free
Lieke Marsman tegenover Janine Abbring in Zomergasten.Beeld free

Zelfbescherming, kan natuurlijk. Toch had ik meer rakende, verrassende beschrijvingen van haar ervaringen verwacht, en gedacht dat deze filosoof en dichter ons zou gidsen door de grote auteurs, dichters en filmmakers over thema’s als leven en dood, liefde en wanhoop. De avond ging er wel over, maar minder diep doorvoeld dan ik had gehoopt.

Zo, dat zeg ik maar gewoon, want ze zinspeelde erop dat mensen haar nu met fluwelen handschoentjes behandelen. “Niemand kan een jonge, stervende vrouw iets weigeren”, benoemde ze het prachtig en ironisch.

In beeld zagen we een vrouw met geheven hoofd oprechte woorden spreken, ook over hoe laag bij de grond ze zich heeft gevoeld en over het gevecht dat ze had geleverd om daar toch te zitten. Misschien had ik wel de wanhoop, frustratie, of verzoening met haar lot willen voelen, om me helemaal verbonden te voelen met haar, maar dat zegt ook iets over mij als kijker. Als ik haar ziel wil hebben, kan ik ook haar gedichten lezen.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden