Boekrecensie

Met haar liefdesgeschiedenis ‘Normal People’ betoont Sally Rooney zich de stem van de snapchat-generatie

Sally Rooney in november 2017 Beeld Jonny L. Davies

Met haar glanzende (en donkere) liefdesgeschiedenis ‘Normal People’ betoont de Ierse Sally Rooney zich ‘de stem van haar generatie’.

Volgende week dinsdag zal Sally Rooney niet van het Man Booker Prize diner mee genieten in Londen. Haar nieuwe (tweede) boek ‘Normal People’ haalde wel de longlist van de belangrijkste literaire prijs in Engeland, maar niet de shortlist. Voor de Engelse zondagkrant The Observer een van de redenen om te somberen dat de ‘Booker’ zijn voeling met het lezerspubliek kwijt is geraakt. Hilary Mantels ‘Bring up the Bodies’ was in 2012 het laatste winnende boek dat een snaar wist te raken, daarna ging de prijs naar minder toegankelijke romans zoals het omvangrijke ‘A Brief History of Seven Killings’ van Marlon James en het experimentele ‘Lincoln at the Bardo’ van George Saunders, en werden publiekssuccessen als ‘The Underground Railroad’ van Colson Whitehead genegeerd.

Nu is het meer regel dan uitzondering dat jury’s en ‘gewone’ lezers het niet eens zijn over literaire kwaliteit, maar met het niet nomineren van de Ierse Sally Rooney, de Salinger van de snapchat-generatie zoals ze bij haar debuut ‘Gesprekken met vrienden’ al werd gedoopt, heeft de jury wel een kans gemist. Twee kansen eigenlijk: de kans om deze ‘stem van haar generatie’ direct in de schijnwerpers te zetten, en de kans om met Rooney’s uitverkiezing zowel oudere als jonge (nieuwe) lezers aan te spreken.

‘Normal People’ is een pareltje; een glanzende liefdesgeschiedenis, klassiek in de schets van kwetsbare jongeren op de rand van volwassenheid, maar ook erg van nu in de tekening van het hyperbewustzijn van deze jongeren, die dan wel een vrij leven leiden maar één waarop de blik (én de norm) van de anderen steeds haar invloed uitoefent. Een leven waarin er wel meer seksuele vrijheid is, maar niet per se meer handigheid in hoe je daarmee omgaat.

Het mooist aan ‘Normal People’ is hoe precies en sensitief Rooney twee gevoelige jonge mensen elkaar laat raken en ze dan weer angstvallig terug laat deinzen.

Innerlijke twijfels

‘Gewoon een stelletje onechte types die in een kamer met elkaar praten’, aldus bagatelliseerde de schrijfster zelf haar werk in een interview. Ze floreert in die dialogen maar meer nog in de onderstromen, de innerlijke twijfels en tegenwerpingen, dat wat niet gezegd dan wel verkeerd begrepen wordt.

Maar eigenlijk moet je van dit boek niet al teveel weten voordat je het gaat lezen. De ingrediënten zijn ook bekend: vriendschap, verliefdheid, eenzaamheid, niet uitgenodigd worden voor het schoolbal, je ongemakkelijk voelen op een campusfeestje. Het verschil zit hem in hoe Rooney het inkleurt. Alles registreert ze, zowel het mooie als het duistere, nergens wrijft ze in.

‘Normal People’ begint als een young adult roman, met een eerste gesprek tussen klasgenoten Marianne Sheridan en Connol Waldron, in de keuken van háar grote huis waar zíjn alleenstaande moeder de werkster is. Marianne is een geek op school, briljant maar zonder vrienden, thuis wordt ze lastiggevallen door een wrede, oudere broer. Haar vader was gewelddadig en is nu dood. Haar moeder is amper thuis en noemt haar dochter kil, “waarmee ze bedoelt dat ze niet in staat is om om liefde te smeken bij mensen die haar haten”.

Voer voor complexen en Marianne is ook gecompliceerd, schijnbaar autonoom, niet geïnteresseerd in populariteit, maar ten diepste afhankelijk. Connol valt op haar zonder dat zo voor zichzelf te benoemen, want de mooie, slimme, sociaal vaardige en daardoor verwende Connol is wel populair op school en wil niet uit de pas lopen. “Connol krijgt altijd wat hij wil en heeft dan medelijden met zichzelf als dat wat hij wil hem niet gelukkig maakt.”

Omslag Normal People Beeld Faber and Faber

Levensecht

Connol en Marianne beginnen een ‘vriendschap met benefits’ die ze voor hun mede-scholieren verborgen houden. We volgen hun aan-en-uitrelatie in losse episodes door de jaren heen, van 2011 tot 2015. Na school volgt het elitaire Trinity College in Dublin waar de rollen zich omkeren en het ongemak eerst bij beursstudent-uit-noodzaak Connol ligt, dan weer bij de beschadigde Marianne.

Wat begint als cliché highschool musical, ontwikkelt zich tot een roerend liefdesdrama, een ernstige ‘comedy of manners’. Subtiel vervlecht Rooney de grote thema’s van nu (crisis, sociale media, seksueel geweld) in dit verhaal waarin ze de donkere kanten van ‘normale’ mensen tegen het licht houdt.

Waar seksscènes in veel romans een struikelblok zijn, is ook de seks hier licht en levensecht; van een ontroerende intimiteit die de lezer omarmt. Wat wil je graag dat het goed gaat met dit stel, maar de schrijfster laat je er tot het einde de adem bij inhouden.

Oordeel: Rooney schittert in de dialogen maar meer nog in wat ongezegd blijft

Sally Rooney
Normal People
Faber and Faber; 304 blz. € 16,99
De vertaling verschijnt in februari

De 50e Booker Prize

‘Heeft de Booker zijn élan verloren?’ kopte de Engelse zondagskrant The Observer vorige week. De 50ste uitreiking van de belangrijkste Britse literaire prijs, model voor onze Libris Literatuurprijs, was de aanleiding voor gesprekjes met sombere boekhandelaars en uitgevers die menen dat de prijs de verkeerde afslag heeft genomen. Grootste grief is het openstellen van de prijs voor iedere in het Engels geschreven roman die in het Verenigd Koninkrijk is gepubliceerd, wat de afgelopen twee jaar een Amerikaanse winnaar opleverde. De vrees is dat schrijvers uit de Britse Gemenebest worden ondergesneeuwd, terwijl anderzijds de Booker ook in de VS terrein verliest. De Booker was in Amerika juist geliefd vanwege de kennismaking met onbekendere schrijvers.

Ook deze keer maakt een Amerikaanse auteur veel kans om te winnen: Richard Powers met zijn roman over communicerende woudreuzen: ‘Tot in de hemel’. (Zie de recensie van Koos Dijksterhuis op Trouw.nl: ‘Bomen die elkaar wat gunnen’). “Een bomenepos dat voor bomen moet gaan betekenen wat ‘Moby Dick’ betekende voor de walvissen”, aldus The Observer sardonisch.

Ook een kanshebber: de moeder/dochterroman ‘Everything Under’ van de Engelse Daisy Johnson, geboren in 1990 en daarmee de jongste Booker-genomineerde ooit. Op plek drie staat de slavernijroman ‘Washington Black’ van de Canadese Esi Edugyan.

Andere genomineerden zijn ‘The Long Take’ van de Schot Robin Robertson, een roman in versvorm over Hollywood, ‘Milkman’ van Anna Burns (over de Ierse ‘Troubles’) en ‘The Mars Room’ van Rachel Kushner (zie het interview met haar op Trouw.nl: ‘Al mijn vrienden in de cel zijn moordenaars’).

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden