Dervla Murphy Beeld Gemma Pauwels
Dervla MurphyBeeld Gemma Pauwels

OntdekkingsreizigstersDervla Murphy

Met één setje reservekleding en een automatisch pistool op de fiets naar India

Alleenreizen geeft de mogelijkheid echt contact te maken en daarmee een goede reiziger te worden, aldus Iris Hannema in de laatste aflevering van een serie over vrouwelijke reispioniers.

Alleen op reis gaan is een compleet andere ervaring dan samen reizen, het is onvergelijkbaar. Reis je in gezelschap, dan ligt de focus op de dynamiek van ‘samen’: uitwisselen, samen beslissen en compromissen sluiten zodat je beiden het gevoel hebt te doen wat je wilt. En ook dat gevoel van veiligheid: wat er ook gebeurt, je beleeft het samen. Ben je alleen – en ik heb vrijwel al mijn reizen alleen gemaakt – dan ontstaat er een andersoortige spanning: grote oplettendheid, naar buiten gekeerde aandacht, vlagen van eenzaamheid en het benauwende gevoel je ei niet kwijt te kunnen waardoor ervaringen oppotten en basale reisvermoeidheid optreedt. En toch is alleenreizen dat wat ik iedereen gun.

De Ierse schrijfster Dervla Murphy (1931) reist, niet verrassend, ook het liefst alleen: “Voor mij is een essentieel deel van een reis alleen zijn. En volledig afgesneden zijn van thuis, van familie en vrienden.” Ik lees daarin wat ook ik ervaarde: wie tot een werkelijke verbinding met de plaats van bestemming wil komen, moet zich alleen verplaatsen en op zichzelf durven vertrouwen. In die leegte waarin je geen idee hebt wat je moet doen en je niemand hebt om mee te praten, gebeurt het. Daarin groeit een verlangen tot ware verbinding, tot de vreemde ander te willen begrijpen, tot werkelijk contact maken; en ook de mogelijkheid een goede reiziger te worden.

Automatisch pistool

Ik ben geboren in 1985 en heb het reizen zonder mobieltje (maar met internetcafés met slechte inbelverbinding) nog meegemaakt. Naar het buitenland vertrekken betekende dat je ook echt weg was. Geland op een vreemd vliegveld, omringd door schreeuwende en aan je rugzak trekkende taxichauffeurs, denken: what on earth doe ik hier? Maar na het eerst gesprekje met iemand in de bus of met iemand die je de weg wijst en een stukje met je meeloopt, verdwijnt dat hopeloze gevoel al. Op reis is iedereen om je heen dan een mogelijke bron van sociale voeding, terwijl die behoefte als je in gezelschap reist al vervuld is.

Dervla Murphy is een reizigster van het authentieke soort: ze zweert bij alleenreizen, reist zeer low budget en lichtgewicht en is voor de duvel niet bang. Op de reis die haar inspireerde om reisboekklassieker Full Tilt, Ireland to India with a Bicycle te schrijven, reist ze slechts met één reservesetje kleding en een automatisch pistool met munitie (zelf reis ik met een roestvrijstaal vlindermes van Amerikaanse leger-origine).

Dervla Murphy Beeld Gemma Pauwels
Dervla MurphyBeeld Gemma Pauwels

Haar debuut wordt in 1965 gepubliceerd en gaat over haar solofietstocht in 1963 waarin ze in een van de koudste winters aller tijden van Ierland, via Iran, Afghanistan en Pakistan, naar India’s Delhi fietst. De reis duurt in totaal zes maanden, kost haar in totaal vierenzestig pond en haar fiets is haar compagnon die ze ‘Roz’ noemt, vernoemd naar Rocinante, het paard van Don Quichote. (Als ze in 1966 per muilezel door Ethiopië reist, noemt ze het dier ‘Jock’, naar haar eerste uitgever.) Van het repareren van een lekke fietsband heeft ze geen kaas gegeten: daar kwamen de mannen om de hoek kijken. “Ik ging aan de kant van de weg zitten tot er een geschikte man voorbijkwam.” (Die techniek functioneert in de huidige tijd trouwens nog altijd uitstekend, ook bij een platte autoband.)

Van seks tot de duivel

De schrijfster, inmiddels negentig jaar, geeft zelden interviews. Of zoals haar uitgever Jock Murray (van de muilezel) het eens verwoordde: “Dervla interviewen is alsof je een oester probeert open te maken met een nat buskaartje.” Niet opmerkelijk: ze is het type schrijfster dat niet probeert bij anderen in een goed blaadje te komen, ze is gewoon wie ze is, take it or leave it. In één van de weinige interviews die ze gaf, zei ze iets over haar jeugd. De nonnen op de plaatselijke kloosterschool hadden haar in de klas over alle mogelijke wereldse verschrikkingen, van seks tot de duivel verteld. Daarvan raakte ze zo in de war dat ze haar moeder ervan wist te overtuigen haar van school te halen en verder thuis les te geven. En zo vervolgde ze haar leven: onder haar eigen voorwaarden.

In 1968 krijgt Murphy een dochter, Rachel, met een getrouwde redacteur van de Irish Times. Ze voedt haar dochter alleen op, not done in het conservatieve Ierland van eind jaren zestig, al kon dat de reizigster uiteraard niks schelen. De eerste vijf jaar van het leven van haar kind besluit ze thuis te blijven. Ze had er geen moeite mee om het reizen tijdelijk op te geven, maar ze wist dat het voor haar onmogelijk was om niet te schrijven, dus ging ze aan de slag als literair criticus.

Als Rachel negen jaar is vertrekken ze op een tocht van dertienhonderd kilometer door het hoge Peruaanse Andesgebergte, waar in die tijd nog maar weinig reizigers een voet hadden gezet. Mensen verklaarden haar voor gek, en dat met zo’n jong kind! Murphy herinnert zich dat “mensen het krankzinnig vonden dat we met alleen basisbenodigdheden naar een deel van het land gingen waar geen wegen, geen ziekenhuizen en geen voorzieningen waren. Maar dat was nou precies de reden waarom we daar in de eerste plaats naar toe gingen!” Haar dochter woont inmiddels met man en drie kinderen in Italië, Dervla Murphy zelf in Lismore, Ierland, de plek waar ze opgroeide, in een stenen huis zonder centrale verwarming of televisie.

Oogkleppen

In je eentje moet je vertrouwen op de vriendelijkheid van onbekenden, iets waar ik onderweg, net als de Ierse schrijfster, nooit in ben teleurgesteld. Murphy: “De meerderheid van de mensen is behulpzaam, vriendelijk en eerlijk. Er zit een onvergankelijke goedheid in mensen.” Je zou kunnen denken dat die tomeloze vriendelijkheid naar onbekenden ‘iets van vroeger’ is, maar dat geloof ik niet. Iedereen kan het, ook in onze individualistische westerse maatschappij.

Maar het overheersende gevoel dat ik na jaren in het buitenland terug in Nederland heb gekregen is dat we liever uitwisselen met mensen die we binnen onze geaccepteerde kring hebben toegelaten. Het lijkt wel alsof we oogkleppen zijn gaan dragen die ervoor zorgen dat we alleen gelijkgestemden hoeven te zien en te horen. En wat mis je dan véél.

null Beeld

Dervla Murphy
Full Tilt, Ireland to India with a Bicycle (1965)

Lees ook:

James is een vrouw geworden en de buren doen alsof er niets is veranderd

Een rusteloos leven past bij een woelig innerlijk. In de reisboeken van Jan Morris herkent Iris Hannema de zoektocht naar eenheid, naar heelheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden