Recensie

Met een rommelig decor geeft Deana Lawson haar modellen juist het best denkbare podium

Brother and Sister Soweto, 2018 Beeld Deana Lawson

De Amerikaanse fotograaf Deana Lawson portretteert zwarte mensen in een sjofele, gecomponeerde omgeving. Nu is haar eerste Europese solotentoonstelling te zien in Amsterdam.

Er ligt een speen op de bank naast de naaktposerende vrouw. Het gordijn achter de oma met de kleinzoon is niet goed dichtgedaan. Iemand heeft geprobeerd een raampje in de deur dicht te plakken, maar het plakband zit niet goed vast. Het is vaak een rommeltje op de foto’s van Deana Lawson (Rochester, 1979). Een georganiseerde bende, dat wel, want Lawson heeft ieder detail overwogen, elke kruimel bewust geregisseerd.

Voor het eerst heeft Lawson een solotentoonstelling in Europa, in fotomuseum Huis Marseille in Amsterdam. Directeur Nanda van den Berg is er trots op, het was al lang haar grote wens en niet makkelijk te regelen. Lawson doet dingen niet half, zegt niet ­zomaar ‘ja’. Ook toen Van den Berg eerder twee ­foto’s van haar aankocht met allebei een halfnaakte vrouw, wilde Lawson eerst weten hoe het zat, waar de foto’s terecht zouden komen. Ze wil niet dat haar werk verkeerd wordt begrepen.

Haar foto’s zijn groot, overweldigend in alle vanzelfsprekendheid. Ze toont zwarte mensen in een huiselijke omgeving. De mensen poseren, soms alleen, soms met een ander. Je gaat er als kijker meteen vanuit dat die mensen ­familie van elkaar zijn of een relatie hebben, zo simpel en herkenbaar zijn de tradities in de familiefotografie. Ze poseren tussen de meest banaal ogende accessoires, prullaria, familiefoto’s, en maken je uiterst nieuwsgierig naar hun verhaal.

Op de foto ‘Sons of Cush’ zit een gespierde man met getatoeëerd ontbloot bovenlijf wijdbeens in het midden van de kamer, in zijn handen heeft hij een baby‘tje. Hij houdt het kind hoog, tegen zijn borst, met zijn lippen raakt hij het achterhoofd van de kleine. Familiefoto’s om hem heen, aan de muur hangt een handgeschreven schema van de oorsprong van de mens. Noach, zijn zonen, ­Kanaan, Afrika. Wat het meest opvalt is de blik van de man: verlegen, beschermend. Recht in de camera.

Zwarte goden

In tijdschrift The New Yorker noemde schrijver Zadie Smith de personen in Lawsons foto’s vorig jaar zwarte goden. Goden die je als opgroeiende zwarte in de VS vergeefs zocht op tv, in de reclame en in de schilderijen van grote musea. Alleen gevangenissen en de ‘wanted’-posters leken hen te kunnen registreren, en zo nu en dan een muzikant.

Deana Lawson werd geboren in Rochester, de thuishaven van de Kodak-fabriek. Toen haar moeder als verrassing voor haar echtgenoot een kalender wilde maken met pikante foto’s van zichzelf, mochten Deana en haar tweelingzusje Dana helpen: de huiskamer zo veranderen dat het klopte, het licht instellen. Deana was uitzinnig enthousiast, dit wilde ze vaker doen; ze ging naar de kunstacademie.

Zwarte diaspora

Inmiddels is ze deel van een ­generatie zwarte Afro-Amerikaanse intellectuelen die in hun werk en kunst de zwarte mens als vanzelfsprekend onderwerp ­nemen, mensen als Smith en schilder Henry Taylor. Lawson vindt haar modellen op straat of tijdens haar reizen naar de landen van de zwarte diaspora: Haïti, ­Jamaica, Zuid-Afrika, Ethiopië, Congo. Het is vaak een blik of een houding die ze ziet en wil vastleggen. Ze gebruikt hun eigen woonkamer, soms woningen van anderen. In overleg met het ­model of de modellen verandert ze ter plekke dingen, voegt ze ­details toe: familiefoto’s, voorwerpen, een gordijn.

In de toelichting op haar werk, online te bekijken, vertelt Lawson onderkoeld grappige ­details over hoe zo’n fotoshoot gaat: een vrouw was pas net in haar huis getrokken, ze moest een gordijn met plakband aan de muur plakken, de was en andere kleren lagen verspreid over de grond. Ze zeiden dat het toch niet in beeld zou komen – en uiteindelijk moest het dus toch.

Het knappe van de foto’s van Lawson is dat ze de personen juist dankzij die sjofele omgeving het best denkbare podium geeft. De ­sublieme belichting van hun huid, die alle kleurnuances, alle textuur tot in de kleinste details weergeeft, maakt ze tot monumenten waar je met geen mogelijkheid meer omheen kunt. De accessoires, de familiefoto’s en prullaria geven de mensen een verhaal, een geschiedenis. Ze ­maken ze mens.

★★★★★
Deana Lawson, tot 1 september te zien in Huis Marseille in ­Amsterdam.

Lees ook:

Weg met de clichés, Afrikaanse fotografie bestaat niet

Fotografie uit Afrika is steeds vaker te zien in Nederland. In Amsterdam is nu een overzicht van hedendaagse, jonge Afrikaanse fotografen: veelzijdig en zo nu en dan aangrijpend werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden