TV-recensie

Met de kennis van nu terugkijken naar toen: de toekomst kan niet zonder

Johan van Hulst (107)Beeld Screenshots

‘Wij zijn de mensen van de toekomst van toen’. Een bewustmakende uitspraak van Jessica Durlacher zondag in de ‘Nationale Holocaust Herdenking’, een stijlvol NOS-programma vanuit de tuin van het Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam. 

Dit staat tegenover de Hollandsche Schouwburg, de plaats waar de nazi’s de Nederlandse Joden verzamelden voor transport naar de vernietigingskampen. De treurige locatie is ook de plek waar zeshonderd Joodse kinderen aan de terreur konden ontsnappen. Zoals Lies Caransa-de Hond, die nu als bejaarde dame kan navertellen hoe ze als peuter door een verzetsman in een juten zak over zijn schouder werd weggedragen van die plek des onheils.

Dit soort beelden blijft erin hakken, ook voor iemand die er niet bij was. Hoe moet het zijn als je wel getuige was, of actor? “Ik zie de beelden nog iedere dag”, getuigde Johan van Hulst, die precies afgelopen zondag 107 jaar oud werd. Hij was directeur van de kweekschool tegenover de Schouwburg en vertelde aan de NOS hoe het lukte om groepjes kinderen aan de aandacht van de Duitsers te onttrekken. Maar dat het afschuwelijk was te moeten kiezen welk kind wel en welk kind niet een kans kreeg.

Ik moest direct denken aan ‘Un village français’, een sterke Franse oorlogsserie die helaas bij ons nog nooit is uitgezonden, ook niet via de Nederlandse Netflix. Wie eraan verslingerd raakt - er zijn 72 afleveringen - vraagt zich steeds af: en hoe zou ik hebben gekozen? De inmiddels afgeronde serie - tegen betaling te streamen via France 3 - volgt het dagelijkse bestaan in een fictief plaatsje op de grens van het bezette en het vrije Frankrijk. Zes jaar lang, een oorlogsmaand per uitzending.

IJzingwekkende situaties

Een van de hoofdpersonen is huisarts Larcher, die zich laat verleiden burgemeester te worden van zijn stadje waar de Duitsers de baas zijn. Larcher vertrouwt op zijn verstand en uitstraling: hij is ervan overtuigd dat hij als burgemeester de Duitsers zal weten te bespelen om de oorlog zo dragelijker te maken voor zijn plaatsgenoten.

Het brengt Larcher in ijzingwekkende situaties, zoals op die dag dat de bezetter honderd burgers op een dodenlijst zet. De dokter bepleit hun lot en boekt ‘succes’: hij mag aanwijzen welke vijftig mensen niet geëxecuteerd zullen worden. En dus impliciet welke andere vijftig wel worden vermoord. Niet kiezen is geen optie. Maar wel kiezen is verschrikkelijk. Gruwelijk hoe terreur werkt.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Een fragment uit ‘Un village français’.Beeld Screenshots

Zondagavond werd ook de rol van de 'Trouw-groep' bij het redden van de Amsterdamse kinderen aangestipt. Over dit verzetswerk doorlezen maakt ook wel en niet blij. Mede-Trouwoprichter Gezina van der Molen speelde een belangrijke rol bij het wegsluizen van Joodse kinderen. 

Mede dankzij haar konden zestig tot tachtig kinderen onderduiken, maar al tijdens de oorlog ijverde de streng gereformeerde Van der Molen ervoor dat deze kinderen na de oorlog in hun vaak christelijke pleeggezinnen zouden blijven en niet teruggegeven hoefden worden aan hun Joodse ouders. Zendingsdrift ja. “Als we met de kennis van nu kijken naar de dossiers van de Commissie voor Oorlogspleegkinderen, rijzen ons de haren ten berge”, schreef Josha Zwaan in 2014 terecht in Trouw.

Met de kennis van nu terugkijken naar toen. De toekomst kan niet zonder.

Lees ook het profiel dat Trouw eerder schreef over Gezina van der Molen: Ambitieus, onbuigzaam en omstreden.

Meer columns over televisie door Renate van der Bas en Maaike Bos vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden