FilmrecensieDa 5 Bloods

Met ‘Da 5 Bloods’ herschrijft Spike Lee filmgeschiedenis

In ‘Da 5 Bloods’ keren vier veteranen terug naar Vietnam.

Da 5 Bloods
Regie: Spike Lee.
Met Delroy Lindo, Clarke Peters, Isiah Whitlock, Norm Lewis, Jonathan Majors en Chadwick Boseman
★★★★☆

Het lijkt perfecte timing dat Spike Lee’s Afro-Amerikaanse Vietnamfilm ‘Da 5 Bloods’ midden in de wereldwijde Black Lives Matter-­protesten verschijnt. Maar de Afro-Amerikaanse regisseur, vaandeldrager van de zwarte cinema in Amerika, is al veertig jaar bij de les.

In zijn eindexamenfilm ‘Joe’s Bed-Stuy Barbershop: We Cut Heads’ uit 1983, opgenomen in Bedford-Stuyvesant in Brooklyn waar Spike Lee zelf opgroeide, neemt de bediende van een kapperszaak de winkel over na de brute moord op zijn baas. De film, die deze zomer opnieuw te zien is in het Eye Filmmuseum, vormt een prachtige vooruitwijzing naar Lee’s grote doorbraak ‘Do The Right Thing’ uit 1989. Daarin wordt een zwarte jongen uit dezelfde New Yorkse wijk door een witte agent vermoord. Baseballknuppel op de keel. Inspiratie voor het witte politiegeweld in de film vond Lee in het echte leven.

En zo was er onlangs ook zijn reactie op de moord op George Floyd. Lee maakte in quarantaine in New York een kort videofilmpje, ‘3 Brothers’, dat hij online lanceerde. Daarin verbindt hij de moord op Floyd en de eerdere moord op Eric Garner (in 2014) met het strijdtoneel in Do The Right Thing. Het filmpje toont, door de decennia heen, een gruwelijke gelijkenis: de zwarte mannen stikken alledrie door wit politiegeweld. ‘Will history stop repeating itself?’, is de vraag die Lee aan het slot opwerpt.

Spike Lee is een filmmaker die zich consequent verhoudt tot de geschiedenis van zwarte Amerikanen. Via zijn films werd hij een spreekbuis van de zwarte gemeenschap en een voorvechter van gelijke rechten. In Da 5 Bloods stuurt hij vier Afro-Amerikaanse Vietnamveteranen enkele decennia na de oorlog terug naar Ho Tsji Minhstad, het voormalige Saigon. De zoon van een van de veteranen voegt zich, uit zorg, bij het gezelschap.

Richard Wagner samen met Marvin Gaye

De missie is om in de jungle het stoffelijk overschot van hun gevallen teamleider op te sporen (de vijfde bloedbroeder) en terug te brengen naar huis. Tegelijkertijd zoeken ze naar een schat: ergens in de jungle moeten nog goudstaven liggen. Het is niet zomaar een gek verhaallijntje. De kornuiten zien in het goud een middel om herstelbetalingen aan de zwarte gemeenschap te kunnen doen.

Maar de voornaamste reden om de veteranen opnieuw naar Vietnam te sturen, is om de mannen, én ons, te confronteren met de demonen uit het verleden, en racisme, discriminatie en de lange geschiedenis van Amerika met geweld aan de orde te stellen. Bijzonder is dat Lee in zijn flashbacks geen jongere acteurs inzet. Hij past ook geen digitale verjongingskuur toe op de mannen, zoals Martin Scorsese deed in ‘The Irishman’.

Door de veteranen zelf de tijdreis te laten maken, en in hun oude legeruitrusting te hijsen, is het psychologische effect des te indringender. Terwijl Afro-Amerikanen in 1968 in Vietnam voor hun vaderland vechten, wordt Martin Luther King, prominent lid van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging, thuis door een witte man vermoord. 

Verrassend is ook hoe Spike Lee de esthetiek van de ultieme Vietnamfilm, Francis Ford Coppola’s ‘Apocalypse Now’ (1979), citeert. De brandende zon. De ratelende helikopter. De boottocht over de rivier door de jungle. Zelfs Wagners ‘Walkürenrit’ ontbreekt niet, en is gewoon samen te horen met Marvin Gaye. Lee herschrijft zo de filmgeschiedenis met Afro-Amerikaanse soldaten in de hoofdrol. In de meeste Vietnamfilms spelen zwarte Amerikanen niet of nauwelijks een rol, terwijl ze een fors aandeel hadden in de strijd. De eerste die in Apocalypse Now het loodje legde was een Afro-Amerikaanse jongen.

Door Lee’s aanpak is Da 5 Bloods zeker geen film met een traditionele, dramatische structuur. Lee, die na zijn Oscarwinnende film ‘BlacKkKlansman’ van Netflix carte blanche kreeg, experimenteert onbekommerd met beeldkaders, inzetjes van historische foto’s en niet te vergeten verschillende filmgenres. Da 5 Bloods is Vietnamfilm, western, buddyfilm, liefdesfilm en vader-zoondrama ineen. 

Zwarte cinema in de schijnwerpers

Spike Lee’s ‘Da 5 Bloods’ is te zien op Netflix, de streamer die als ­reactie op de Black Lives Matter-protesten zijn catalogus flink uitbreidde, onder meer met de serie ‘Who Killed Malcolm X?’. ‘Do The Right Thing’ is een van de hoogtepunten van het Black Light-­programma dat de hele zomer (tot en met september) te zien is in het Eye Filmmuseum in Amsterdam. Het gaat om een grootscheeps retrospectief van ruim twintig films waarin de zwarte cinema centraal staat, van het Senegalese ‘Touki Bouki’ tot het Surinaamse ‘Wan Pipel’. De Portugese klassieker ‘Orfeu Negro’ en het Amerikaanse cinéma vérité-meesterwerk ‘Killer of Sheep’ zijn samen te zien met hedendaagse successen als ‘Moonlight’, ‘Get Out’ en ‘Black Panther’.

Een vreemde mengelmoes is het ook, waarin drama, horror en komedie elkaar in hoog tempo afwisselen. Lee speelt zó vrij met allerlei filmische conventies dat zijn Vietnamavontuur meer en meer het aanzien krijgt van een experimenteel essay. Door te beginnen en te eindigen met getuigenissen van Muhammad Ali en Martin Luther King, die zich allebei tegen de Vietnamoorlog keerden, en die getuigenissen weer te verbinden met Black Lives Matter, beziet hij heden en verleden. 

Sterk is ten slotte dat hij ook oog heeft voor het Vietnamese drama. Het kind dat uit de verbintenis van een Vietnamese vrouw en een van de Afro-Amerikaanse soldaten werd geboren, werd in de Vietnamese samenleving begroet als het bastaardkind van de vijand: ‘Een kakkerlak, te vies om de toiletten schoon te maken’. Die soldaat die als veteraan terug is in Vietnam en gespeeld wordt door Clarke Peters is niet toevallig ook degene die het nieuwe Vietnamavontuur zonder kleerscheuren doorstaat. Omdat hij in het ontstane tumult en onderlinge gebakkelei steeds de verbinding zoekt.

Lees ook:

‘Zonder de film valt er ook niets te discussiëren’

De Hollywoodklassieker ‘Gone With the Wind’ zal niet meer te zien zijn op de streamingdienst HBO Max. In de film uit 1939 wordt de slavernij in het zuiden van de Verenigde Staten te romantisch en kritiekloos weergegeven.

Waarom ‘Gone With the Wind’ zo gevoelig ligt

Als er ooit een stereotype was van de zwarte vrouw in de film, dan is het deze goeiige, mollige moeke uit ‘Gone with the Wind’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden