Review

MERCE RODOREDA, 'MIJN CRISTINA EN ANDERE VERHALEN'Minnares wordt salamander, kip wordt kennis

Merce Rodoreda, 'Mijn Cristina en andere verhalen', Vertaald door Elly de Vries-Bovee. Uitg. De Bezige Bij; Amsterdam, 153 blz- f 30,--.

ILSE LOGIE

In de meeste van deze korte verhalen richten de (overwegend volkse) hoofdpersonen zich rechtstreeks tot een lezer of luisteraar, een procede dat al eerder in Rodoreda's roman 'Colometa' voorkwam. Hun 'monologues interieurs' cirkelen traag om een waanvoorstelling, die nu eens een ingebeelde ziekte, dan weer een bevreemdende samenloop van omstandigheden of een op hol geslagen fantasie kan zijn. De auteur heeft met deze als gebruikelijk suggestief verwoorde verkenningstochten door de menselijke ziel aangetoond hoe dun de grens is tussen droom en werkelijkheid, tussen psychisch in orde en een beetje gek. Van binnen uit en sterk subjectief beschrijft ze hoe mensen zich aan voorwerpen of dieren gaan hechten wanneer hun medemensen het laten afweten.

Het verhaal 'Een kudde lammeren in allerlei kleuren' is in dit opzicht betekenisvol. Een kind dat door een rood ruitje kijkt, ziet een rood lammetje verschijnen, maar als het, om alle lammeren van de kudde te kunnen zien, snel van het ene ruitje naar het andere loopt, ziet het plotseling ook pruimkleurige, lila en gele lammeren. In dit soort soms groteske optische effecten lijkt Rodoreda zich in deze bundel te hebben gespecialiseerd.

In 'Colometa' had de schrijfster al een haast autistische hoofdpersonage ten tonele gevoerd, het eenvoudige meisje Natalie, maar in deze verhalen gaat ze nog veel verder, en vervangt de zelf geconstrueerde fantasiewereld van de personages gaandeweg elke uiterlijke werkelijkheid. In 'De poppenzaal', een verhaal dat een uitdrukkelijke hommage bevat aan de Catalaanse auteur Llorenc Villalonga, raakt het hoofdpersonage, wiens omgang met vrouwen grondig verstoord is, wanhopig verslingerd aan zijn piekfijn verzorgde poppencollectie, en in 'De kip' slaapt een man plaatsvervangend met zijn tamme kip en geeft haar dezelfde troetelnaampjes als eertijds zijn vrouw.

Rodoreda laat de obsessies hun vrije loop zonder ook maar een keer tussenbeide te komen. De weemoed en het gemis die uit deze verhalen spreken zijn immers zo intens dat ze afdoende verklaren waarom haar personages het dagelijkse leven ontvluchten en van de natuur een mythische wijkplaats maken.

De opvallende zintuiglijkheid uit Rodoreda's romans vinden we ook hier terug onder de vorm van rijk geschakeerde synesthesieen: geuren veranderen in smaken die op hun beurt worden omgezet in bizarre waarnemingen. Het rituele belang van de dingen wordt nog beklemtoond en de fascinatie die ze op personages en auteur uitoefenen, roept bij wijlen herinneringen op aan de descriptieve gulzigheid van de intussen ter ziele gegane Franse Nouveau Ro- man. Als de term niet zo onherroepelijk aan een bepaald soort Vlaamse literatuur was verbonden, zou je deze verhalen magisch-realistisch kunnen noemen; ze beantwoorden overigens wel aan alle criteria die de Cubaanse schrijver Alejo Carpentier opsomt in zijn dicht bij de bevreemdende werkelijkheid van zijn continent staande definitie van 'lo real maravilloso'.

Niet voor niets was Garcia Marquez zo verrukt over Rodoreda's beeldend vermogen. De enige literatuur waarin kippen zonder lachwekkend te worden in levensgezellen kunnen veranderen, is namelijk nog altijd de Latijnsameri- kaanse.

Toch is Rodoreda het best op dreef wanneer ze haar personages van een afstand gadeslaat. De Iyrische ontboezemingen in deze verhalen ontaarden hier en daar dan ook in hinderlijke sentimentaliteit. De allegorische gedaanteverwisselingen zijn trouwens te systematisch en krijgen iets voorspelbaars: minnares wordt salamander, man wordt parel, enzovoort.

Rodoreda heeft een hele persoonlijke, rake stijl ontwikkeld, maar het zwaar aangezette symbolische karakter van de hier gebundelde verhalen doet die wat aan frisheid en slagkracht inboeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden