Meer heimwee in de stad

Het Turkse gezin in de Eerste Atjehstraat, beroemde foto van Ben van Meerendonk uit 1954, kijkt opgeruimd de lens in. Keurige kleren, gekamde haren: het toonbeeld van beleefde gasten. Ze zijn dan nog een bezienswaardigheid voor wie de straat uitloopt. Net als de zwarte jongeren met hun soulpijpen op de beroemde foto's van Ed van der Elsken in de jaren zeventig nieuwsgierige blikken trekken.

De fototentoonstelling 'Het gezicht van Amsterdam, Nieuwe Amsterdammers gefotografeerd 1900-2000' laat zien hoe allochtone Amsterdammers steeds meer bij het straatbeeld gaan horen. Tegenwoordig kijkt geen scholier meer op van een bruin tintje, laat Julika Rudelius in haar serie foto's van rondhangende jongeren zien. Uit de beelden spreekt vooral de puberale sfeer, die geldt voor alle culturen, van sluimerende liefdes en verveling. Ook de serie 'Nachtwerkers', van mensen die 's nachts aan de weg werken, of schoonmaken, is natuurlijk multicultureel. 'Eten in Amsterdam' toont hoe alle windstreken in Amsterdams voedsel verenigd zijn.

De ruim honderd tentoongestelde foto's zijn eigendom van het Gemeentearchief, dat sinds 1971 zelf ook documentaire-opdrachten geeft aan bekende fotografen. De vaak gestileerde of heel beroemde foto's geven een romantisch beeld van multicultureel Amsterdam. Of, zoals publicist Chris Keulemans het tijdens een studiedag van het Gemeentearchief zo mooi verwoordde:

,,(...)Ik woon aan de Amstel, met uitzicht op een oude brug. Steeds vaker staan er mensen aan de grond genageld als die brug opengaat om een schip door te laten. Waar zij vandaan komen kennen ze geen bruggen die omhoog kunnen en in tweeën splijten. Vaak blijven ze daarna nog een tijd over de reling hangen, starend over het water. Er is meer heimwee in de stad dan vroeger.'' Vreemdelingen heetten ze aanvankelijk, toen etnische minderheden, nu allochtonen. De straatarme Groningers en Friezen die begin twintigste eeuw naar Amsterdam trokken voor werk, de Duitse dienstbodes die in de jaren dertig de grote tekorten aan huishoudelijk personeel aanvulden. De Amsterdamse meisjes werkten liever in de fabriek. Dan waren er de Chinezen die begin twintigste eeuw als stokers en kolentremmers werkten en tijdens de recessie gedoemd werden pindabrokken te venten. Eenzaam ziet hij eruit, de Chinees op een brug met het koekblik om zijn nek.

Dat vreemdelingen tot de verbeelding spreken, laat de foto van Jacob Olie zien, uit 1892. Kinderen verkleden zich als stoere bedoeïenen, een nomadenvolk. De gastarbeiders uit Turkije, Marokko en Italië zijn gefotografeerd in schimmige kamers in pensionnetjes die ze vaak met meer mensen deelden.

En even waan je je in het Chicago tijdens de drooglegging met de foto's van Jan Peeterse van de rokerige Amsterdamse nachtclubs Cotton Club en Casablanca, waar zwarte mannen in de jaren '50 met blanke vrouwen dansen.

Een mooi multicultureel beeld van nu geeft de Chinese portretfotograaf To Sang uit De Pijp, bij wie vooral allochtone gezinnen zich in hun beste goed laten fotograferen. Ze mogen er zelf een zoetig landschap als achtergrond kiezen, of zich groeperen naast een Griekse zuil.

De tentoonstelling hangt in de voormalige diamantfabriek Asscher, naast het Gemeentearchief aan de Amstel. Via de foto's proberen de archivarissen ook meer aansluiting te krijgen met hedendaagse migrantenorganisaties. Samensteller van de tentoonstelling Ludger Smit: ,,Van groepen die langer in de stad zitten, hebben we inmiddels veel materiaal verzameld. Maar we zijn in de toekomst natuurlijk ook zeer geïnteresseerd in de archieven van nieuwe Amsterdammers. Van moskeeën of een sikh-tempel bezitten we nog nauwelijks gegevens.'' Organisaties zijn de komende weken uitgenodigd voor gesprekken.

Ook leerlingen van de hoogste klassen van de basisschool zijn gevraagd te helpen: op een lange strook papier, uitgerold over tafels in het midden van de tentoonstellingsruimte staan namen van Amsterdammers verzameld -Hugue, Carmel, Ralph, Hans, Katinka, Bindu. De scholieren worden uitgenodigd te komen kijken naar de foto's en hun naam als die nog ontbreekt op de rol te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden