Aspirant-omroep

Mediahistoricus Huub Wijfjes: Laat Ongehoord Nederland het maar commercieel proberen

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Ongehoord Nederland hoort niet thuis in het publieke bestel, zegt mediahistoricus Huub Wijfjes. ‘Ze hebben hun kans gehad. Als je je niet aan de regels wil houden, moet je je heil elders zoeken.’

Nienke Schipper

De som van een jaar Ongehoord Nederland (ON) in het publieke omroepbestel: twee ombudsmanrapporten, waarschuwingen, gesprekken en drie opgelegde sancties. Het wil maar niet vlotten met de nieuwe aspirant-omroep die ‘stelselmatig de journalistieke code overschrijdt’.

Deze week was de maat vol en stuurde de NPO een officiële brief naar staatssecretaris Gunay Uslu met het verzoek de voorlopige uitzendlicentie van ON in te trekken. Vandaag schrijft de staatssecretaris in een brief aan de Tweede Kamer dat ze ‘het ongemakkelijk vindt’, maar dat ze voor de zomer een besluit zal nemen.

“Het verzoek om ON uit het bestel te zetten is geheel terecht, zegt Huub Wijfjes. Volgens de mediahistoricus en emeritus hoogleraar gaat de aspirant-omroep zich niet aan de regels houden. “ON wil juist bestreden worden, door wat zij ‘de elite’ noemen. Ze zien zichzelf als een soort koekoeksei.”

U zegt altijd: er zijn in het verleden meer rebelse omroepen geweest, zoals BNN, Powned en WNL, maar als je bestaansrecht wil hebben dan moet je concessies doen, anders vervreemdt het publiek van je. Het handelsmerk van ON is juist dat ze zich afzetten tegen de bestaande ‘mainstream media’. Uw theorie lijkt in dit geval niet op te gaan, hoe kan dat?

“ON moet niet alleen gelegenheid krijgen om zich aan te passen, maar ze moeten ook de wil hebben om dat te doen. Het afgelopen jaar is gebleken dat deze omroep juist de controverse zoekt. Als ze op tegenstand stuiten, schermen ze met grote woorden zoals ‘een aantasting van de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting’.

“Maar dit gaat niet over de persvrijheid, dit gaat over kaders binnen het publieke bestel, over de spelregels. Vergelijk het met voetbal: je kunt overal een potje voetbal spelen, maar binnen het betaalde voetbal gelden er regels. Als je een overtreding maakt, krijg je een gele of rode kaart, of je wordt gediskwalificeerd.”

De regels van de publieke omroep staan in de mediawet, maar daarin staat ook de mediaopdracht: de NPO is er voor alle groepen in de samenleving. Is er nog wel een plek voor de ON-kijker als die omroep uit het publieke bestel wordt gezet?

“Het rechtse geluid zit binnen de NPO bij WNL en Powned. Ik vind dat WNL op dit gebied wel een beetje heeft verzaakt, ze weten deze doelgroep onvoldoende te bereiken. Deze groep gaat ervan uit dat dingen in de samenleving niet kloppen, dat er een soort samenzwering is om ons te onderdrukken. Ze geloven in dingen die niet op feitelijke basis zijn waar te maken: complotten, nepnieuws en leugens. De publieke omroep is er ook voor deze mensen, maar dat wil niet zeggen dat je hun waanbeelden als propaganda moet presenteren. De algemene opdracht van de NPO is eerlijke, onafhankelijke en betrouwbare informatie verstrekken. Zo’n fundament mag je niet aantasten.”

Huub Wijfjes: ‘ON wil juist bestreden worden, door wat zij ‘de elite’ noemen. Ze zien zichzelf als een soort koekoeksei.’ Beeld Jeroen Oerlemans
Huub Wijfjes: ‘ON wil juist bestreden worden, door wat zij ‘de elite’ noemen. Ze zien zichzelf als een soort koekoeksei.’Beeld Jeroen Oerlemans

Is er binnen de publieke omroep wel voldoende ruimte voor andere geluiden?

“Er kan heel veel binnen de NPO, er is bijvoorbeeld ongelooflijk veel ruimte voor opinie. Veel te veel wat mij betreft, zeker in vergelijking met andere Europese landen. Zo’n talkshowmolen als we hier hebben, kennen ze bij de BBC in Engeland niet.

“Van oudsher zijn de kaders hier heel ruim, denk aan de geruchtmakende televisie in de jaren zeventig, tachtig en negentig. Er waren regelmatig Kamervragen over programma’s waar mensen werden beledigd vanwege hun godsdienst, afkomst of zienswijze. Dat omroepen zoals de VPRO en de Vara soms over de grens van ‘de goede zeden’ heen gingen heeft ook gezorgd voor de emancipatie van de samenleving.

“Maar als het gaat over betrouwbare journalistiek, dan moet je de kaders echt goed bewaken. Als je dat weggooit of het niet belangrijk vindt, dan verwatert het hele begrip journalistiek en alles wat daarmee samenhangt: betrouwbaarheid, onafhankelijkheid, veiligheid.”

Ongehoord Nieuws noemt zichzelf een opinieprogramma. Daar is bij de NPO toch juist veel ruimte voor?

“Ook als opinieprogramma schurkt het nog te veel tegen journalistiek aan. ON-voorzitter Arnold Karskens noemt zichzelf journalist, maar hij luistert totaal niet naar anderen. Als journalist moet je ook geluiden optekenen die je persoonlijk niet zo bevallen, maar wel maatschappelijk relevant zijn.

“ON begrijpt het gewoon niet, dus tel je knopen nou maar en probeer ergens anders succes te halen. Als de staatssecretaris besluit ON uit het publieke bestel te halen, dan zijn er voldoende mogelijkheden om op een andere manier die mening te uiten. Misschien dat een commerciële omroep geïnteresseerd is in dat programma van ze.

“Het is een format, net als het Amerikaanse Fox News waar het gaat om roeptoeterjournalistiek en commerciële doelstellingen. Maar ik weet niet of dit programma commercieel levensvatbaar is. En ik kan me ook niet voorstellen dat RTL of Talpa er behoefte aan heeft, daarvoor is het te veel gericht op een relatief kleine groep mensen die alleen maar bevestiging van hun opinie willen hebben.”

Omroepen die eerder werden bestraft

In het verleden legde het Commissariaat voor de Media meerdere malen boetes op aan omroepen die zich niet hielden aan de Mediawet. Meestal ging het om sluikreclame: omroepen mogen geen commercieel belang hebben. Zo kreeg de Tros in 1993 een boete van 140.000 gulden omdat in een uitzending van Aktua in bedrijf werd beweerd dat het cd-aanbod in Nederlandse winkels zeer uitgebreid is. De uitzending zou zijn gefinancierd door sponsors.

Ook moest Veronica, toen nog een publieke omroep, in 1990 75 uur tv-zendtijd inleveren als straf voor het investeren van publiek geld in het commerciële RTL-Veronique. Een jaar later werden de aandelen met forse winst weer verkocht. Dat was besteding van publiek geld aan de ondergraving van het publieke bestel – logisch dat men daar een einde aan maakte.

Er zijn ook voorbeelden van omroepen die hun zendmachtiging verloren door wanbeleid, de Islamitische Omroepstichting en de ‘groene’ omroep Llink bijvoorbeeld.

Lees ook:

NPO wil Ongehoord Nederland uit het publieke bestel

Na drie boetes wil de NPO dat de voorlopige uitzendlicentie van Ongehoord Nederland wordt ingetrokken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden