Beeld Trouw

BoekrecensieMemoir

Maurits de Bruijn schrijft over het oorlogstrauma van zijn moeder dat ook het zijne wordt

Het verhaal van Maurits de Bruijn (1984) kent, net als ieders verhaal, meer dan één begin. Natuurlijk, je geboortedag is een begin, maar niet hét begin, want voordat je het levenslicht ziet zijn er al heel wat kaarten geschud. Wie zijn je ouders? En de ouders van je ouders? Waar komen ze vandaan en waar en onder welke omstandigheden kom jij ter wereld? Het aanwijzen van een begin is daarom onvermijdelijk arbitrair, maar laten we even afspreken dat dit verhaal begint op 25 mei 1943. De dag waarop er een razzia werd gepleegd in de Lepelbuurt in Amsterdam.

Het was op een dinsdag en Marga Minco was onderweg om boodschappen te doen. Ze schrijft erover in ‘Het bittere kruid’: “De volgende morgen liep ik weer door de Lepelstraat. Zij lag bezaaid met papier. Overal stonden deuren wijd open. Uit verschillende ramen wapperden de gordijnen naar buiten. (…) De winkel van de slager, waar ik de dag tevoren vlees had moeten halen, was leeg. Er was een plank voor de deur getimmerd, zodat niemand naar binnen kon.”

Persoonlijke zoektocht

Minco was getuige geweest van de razzia die de moeder van De Bruijn zou afsnijden van haar familie en haar leven ten diepste zou bepalen. Ze was nog maar een maand oud toen haar ouders en zusjes werden weggevoerd om nooit meer terug te komen en werd toevertrouwd aan de zorg van een niet-Joodse buurvrouw. De razzia was een begin van een compleet ander leven dan De Bruijns moeder hád kunnen leven, als, als, als. En het is een begin van ‘Ook mijn Holocaust’, een persoonlijke zoektocht naar identiteit en verbinding.

Wanneer De Bruijn twaalf jaar is, maakt hij samen met zijn vader een rondreis door Israël. Een familietraditie: vader De Bruijn maakte eerder ook met zijn drie andere zoons tripjes. De bestemming is nieuw en enigszins toevallig – in ieder geval niet ingegeven door de Joodse achtergrond van moeder De Bruijn. Pas tijdens de reis komt De Bruijn erachter dat hijzelf, volgens de Joodse mores, dus óók Joods is. Maar hij is ook christen, want het gezin De Bruijn bezoekt de gereformeerde kerk. Om die reden weet hij ook al heel wat van Is­raël, oftewel ‘die openluchtbijbel’ af, maar hij zal zich er nu ook op een intiemere manier toe moeten verhouden.

Maurits de Bruijn

De relatie tussen De Bruijn en zijn moeder is liefdevol en intiem. Hij is haar kind, maar zij is ook een beetje zijn kind. Zij heeft een ‘handicap’, haar erfenis van de oorlog, en De Bruijn helpt haar als vanzelfsprekend door het leven te manoeuvreren. Ze kan nu eenmaal slecht tegen alleen zijn. De last van die erfenis wordt op die manier op hem overgedragen – hoe kan je de monsters onder het bed van je kind wegjagen als je zelf de eerste twee jaar van je leven verstopt in een kast hebt moeten doorbrengen?

Geen ideaal leven

“In plaats van mijn angsten weg te nemen toonde mijn moeder me angsten op plekken waar ik ze niet had vermoed. Kijk, zei mijn moeder zonder het te zeggen, hoe eng het is alleen in een afgesloten ruimte, terwijl de rest van de mensen zich op afstand bevindt. (…) Dit waren geen ideale situaties. Maar het leven van mijn moeder was niet ideaal geweest.” Het trauma van de moeder wordt overgedragen op de zoon: De Bruijn is een bang en onzeker kind.

Maar het gezin heeft nog een ander verdriet te dragen: de oudste zoon heeft een psychiatrische aandoening en wordt, tot op de dag van vandaag, vermist. De Bruijn schreef eerder de roman ‘Broer’ over dit thema en laat het in ‘Ook mijn Holocaust’ evenmin onbesproken.

Dit had een loodzwaar boek kunnen worden en wie had het De Bruijn kwalijk kunnen nemen? Maar zijn pen is licht. En zonder al te veel grote emoties (die spreken voor zich) of eindeloze landschapsbeschrijvingen (terwijl Het Heilige Land zich daar toch goed voor leent), maar met scherpe observaties, korte zinnen, kleine grapjes en verwijzingen naar Britney Spears. ‘Ook mijn Holocaust’ is een teder verslag van een reis, een gezin en een leven. Een boek om te koesteren.

Oordeel: teder, liefdevol, licht, een boek om te koesteren.

Maurits de Bruijn
Ook mijn Holocaust
Das Mag; 220 blz. € 22,50

Lees ook:

Al die losse levens met hun geschiedenissen maken samen ons gedeeld verleden

Deze boeken tonen ons dat sommigen nog steeds moeten getuigen over de oorlog om met het nu te kunnen leven. En dat dat niet alleen een individuele zaak is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden