InterviewMati Diop

Mati Diop: ‘Als ik naar de oceaan keek, zag ik een monster’

Beeld uit ‘Atlantique’.

Mati Diop maakte in Dakar een zinnenprikkelend verhaal over geesten: ‘Atlantique’. Over Senegalese vrouwen die hun geliefden in bootjes zien vertrekken en hen als geestverschijningen terugkrijgen.

Mati Diop (37) schreef afgelopen jaar geschiedenis als de eerste zwarte vrouw in de prestigieuze competitie van Cannes. “Dat was even slikken”, zegt Diop. “Ik wist niet dat ik iets representeerde, en was aanvankelijk best sceptisch dat mijn geslacht en huidskleur blijkbaar een rol speelden. Ik dacht: het gaat toch niet om mij, maar om mijn film?”

Maar de regisseuse, geboren uit een Senegalese vader en een Franse moeder en opgegroeid in Parijs, was ook snel weer gerustgesteld, vooral toen de lovende recensies van ‘Atlantique’ binnenstroomden. Haar bedwelmende drama over een jonge, gedwarsboomde liefde in Dakar won in Cannes uitein­delijk de Grand Prix, de belangrijkste prijs na de Gouden Palm.

Atlantique is het verhaal van jonge Senegalezen die op een bouwplaats in Dakar werken en al maanden niet uitbetaald hebben gekregen. Ten einde raad gaan ze in kleine bootjes de Atlantische Oceaan op, in de hoop de kust van Europa te bereiken. Anders dan de meeste vluchtelingenverhalen gaat ­Atlantique niet over de jongens en de mannen die de zee op gaan. Het gaat in een prachtige omkering van rollen om de meisjes en vrouwen die achterblijven en die hun verloren geliefden terugzien als geestverschijningen. Diop maakte van haar vluchtelingenverhaal, dat ze toespitste op de jonge geliefden Ada en Souleiman, een adembenemende ghost story.

Mati DiopBeeld Huma Rosentalski

“Een deel van mijn familie woont in Senegal. Ik kwam er als kind regelmatig, maar toen ik een keer als twintiger terugkeerde – het zal rond 2005 zijn geweest – trof ik een land in diepe crisis”, vertelt Diop. “Het was de tijd dat veel jongeren de werkloosheid in Senegal ontvluchtten. In een poging Spanje te bereiken, gingen ze in kleine bootjes de oceaan op. Sommigen bereikten hun bestemming, maar heel veel jongeren verdwenen spoorloos in zee. Ik had het gevoel dat een deel van de Senegalese jeugd was weggerukt. Als ik naar de oceaan keek, zag ik een monster.”

Diop besloot in die periode haar eerste korte film ‘Atlantiques’ te maken, waarvoor ze met jonge Senegalezen sprak over hun vertrek. “Een van de jongens, Serigne Seck die ook in de film zit, vertelde me: Als je klaar bent om te vertrekken, ben je eigenlijk al dood.” Het was een opmerking die diepe indruk op haar maakte. “Het begon me kijkend naar de jongens op te vallen dat ze er fysiek wel waren, maar dat hun geest eigenlijk al elders was. Ik denk dat dat het moment was, waarop ik het idee voor een geestverhaal kreeg.”

Diop bouwde haar eerste korte film Atlantiques (2009) uiteindelijk uit tot haar eerste speelfilm Atlantique (2019) en besloot daarin djinns op te voeren, onzichtbare wezens uit de islamitische traditie die bezit kunnen nemen van de levenden. “Het is bekend dat als mensen in zee verdwijnen, dat er eigenlijk geen einde is”, zegt Diop. “Er is geen begrafenis, geen ritueel, waardoor verdwenen geliefden heel erg aanwezig blijven. In de film worden de achter­blijvers, de vrouwen, bezocht door hun verdwenen mannen, en dat is niet alleen beklemmend. Ik heb er in de film ook iets erotisch van gemaakt, iets sensueels. Zoals de oceaan er het ene moment heel verleidelijk uit kan zien en het volgende moment heel gevaarlijk. In Dakar is het eigenlijk onmogelijk om je niet met de oceaan bezig te houden, hij is alomtegenwoordig. Je ziet de zee, waar je ook kijkt. Soms had ik het gevoel recht in een massagraf te kijken.”

‘Door mijn oom lag de lat meteen heel hoog’

Voor een debuut voelt Atlantique opvallend gelaagd en wijs aan. Misschien heeft het ermee te maken dat Diop in een beroemde kunstenaarsfamilie werd geboren. Haar vader is de Senegalese muzikant Wasis Diop, en haar oom de legendarische filmmaker Djibril Diop Mambéty die met ‘Touki Bouki’ en ‘Hyènes’ Senegalese filmklassiekers maakte. “Het is waar dat ik al op jonge leeftijd bekend was met het werk van mijn oom. Ik ben dol op zijn films, maar de lat lag ook meteen heel hoog”, herinnert ze zich.

“Dat er een vorm van transmissie heeft plaats gevonden tussen mijn oom en mij, dat geloof ik wel, maar het is moeilijk te zeggen waar die overdracht precies begint en eindigt. Ik ben ook opgegroeid met Franse films. Mijn eerste stap in de filmwereld was als actrice in Claire Denis’ ‘35 Rhums’. Ook zij is voor mij een belangrijke inspiratiebron geweest.”

Omdat Diop via het werk van haar oom meteen kennismaakte met de top van de Afrikaanse cinema kostte het haar moeite om naar Afrikaanse films te kijken die niet zo radicaal en vrij ­waren. Diop: “Ik merk dat ik me heel erg aangetrokken voel tot filmmakers die zich bezighouden met het dekolo­niseren van de geest, het bevrijden van de verbeelding. Iemand die wat dat betreft heel belangrijk voor me is geweest, is de Nigeriaanse regisseur Moustapha Alassane, een van de grondleggers van de Afrikaanse cinema.”

‘In de tussentijd verschijnen de monsters’

Diop vertelt dat het haar specifiek gaat om zijn film ‘Le Retour d’un Avonturier’ die te boek staat als de eerste Afrikaanse pop-art western. “In de film keert een man vanuit Amerika terug naar zijn dorp in Nigeria. Voor zijn vrienden heeft hij westerse kleding meegenomen, en op het moment dat ze die kleren aantrekken, beginnen ze zich als cowboys te gedragen. Ze vormen een bende en zaaien al schietend en vechtend paniek in het dorp. Het is een heel energiek, fantasievol en kritisch verhaal over Afrikaanse imitatie, en heel vooruitstrevend voor de tijd waarin de film is gemaakt, 1966.”

Dat haar eigen film Atlantique opduikt in een rijtje recente zombiefilms (zowel Jim Jarmusch als Bertrand Bonello bogen zich in hun laatste films over de levende doden), vindt ze lastig te verklaren. Na een korte stilte: “Ik moet denken aan een uitspraak die geloof ik afkomstig is van de Italiaanse schrijver Gramsci: ‘De crisis bestaat eruit dat het oude aan het dood gaan is, en het nieuwe nog niet geboren kan worden, en in de tussentijd verschijnen de monsters’. Zo is het denk ik ook met mijn geestverschijningen: ze verschijnen in een tijd waarin mensen een crisis doormaken. Ze bewegen tussen oud en nieuw, donker en licht.”

Lees ook:

‘Atlantique’ is een fenomenale zombiefilm uit Dakar

‘Atlantique’ is het fenomenale debuut van de Senegalees-Franse filmmaakster Mati Diop, die u misschien kent als actrice uit ‘35 Rhums’ van Claire Denis uit 2008. Een film die het arriveren van een prachtige nieuwe stem aankondigt.

Beladen Oscarfeestje ondanks primeur voor Parasite

Bong Joon Ho’s ‘Parasite’ wint de Oscar voor Beste Film en schrijft Oscargeschiedenis.

De oude witte man domineert als vanouds in Hollywood

Oude witte mannen maken nog steeds de dienst uit in Hollywood, alle diversiteitsdiscussies ten spijt. Kijk maar naar de nominaties voor de Oscars en de Bafta’s. Gelukkig is de Super Bowl er ook nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden