Recensie

Martin de Vries vertrok zonder plan naar Santiago, het resulteerde in een intieme documentaire

Martin de Vries op de Camino del Norte naar Santiago Beeld TRBEELD

Martin de Vries liep in zeventig dagen naar Santiago de Compostella. Hij wandelde in zijn eentje 1600 kilometer. Waarom hij de illustere pelgrimstocht wilde maken, wist hij bij vertrek niet precies. Dat zou hij onderweg wel uitvogelen. Dat er van zijn tocht een avondvullende documentaire zou komen, wist hij ook niet.

“Ik was zestig geworden en onze twee kinderen waren net de deur uit”, vertelt De Vries die jarenlang achter de schermen bij de VPRO-televisie werkte. Hij was de vaste editor van Koot & Bie, werkte nauw samen met documentairemaker Hans Keller en zat aan de knoppen bij Villa Felderhof. “Ik had er een flinke loopbaan bij de televisie op zitten, had wat meer tijd. Dat was het moment om me af te vragen hoe het met me gaat.”

“Veel mensen gaan tegenwoordig de pelgrimsroute lopen na een dramatische gebeurtenis, omdat ze vastzitten. Maar dat speelde niet bij mij. Ik voelde een plotselinge, innerlijke drang die ik niet kon negeren. Er was een heftig verlangen om te gaan lopen. Het waarom hoopte ik onderweg te ontdekken.”

De Vries had bij vertrek geen plannen voor een film. Wel stopte hij in zijn bagage een smartphone, een kleine, lichtgewicht camera en een selfiestick. “Ik had me voorgenomen om mezelf af en toe te filmen, om een soort videodagboek bij te houden tijdens het lopen. De bedoeling was om een state of mind te vangen, een gemoedstoestand. Ik wilde gewoon eens kijken wat er naar boven komt.”

Kniezorgen

Zo groeide onderweg ‘Camino’, een mooie, intieme roadmovie waarin we De Vries in de zomer van 2016 eerst door Frankrijk zien lopen. Het is bloedheet, 35 graden, alles doet zeer, maar hij is ook onder de indruk van de natuur en ‘de verpletterende stilte’. Omdat hij de video-opnamen voor zichzelf maakt, en er pas veel later een film in zicht komt, is hij ook goudeerlijk. “Poepen in de natuur!”, roept hij uit. “Ik ga heerlijk in mijn blote kont zitten poepen.”

We zijn er ook bij als hij last krijgt van zijn linkerknie en zich duidelijk zorgen begint te maken. Redder in nood is een oude dame die hem kamperfoelie-olie geeft. De Vries smeert het op zijn been en de pijn verdwijnt als sneeuw voor de zon. In licht-euforische toestand vervolgt hij zijn weg. Bij de Spaanse grens, waar veel paden naar Santiago kruisen en het opeens wemelt van de pelgrims, besluit hij een rustiger route te kiezen langs zee. 

En daar, op die stille Camino del Norte, waar hij zich een beetje Robinson Crusoe waant, aangespoeld op een onbewoond eiland, beginnen dingen los te woelen. Hij denkt aan de vele vrienden die hij inmiddels heeft verloren, die ziek werden en stierven. Hij praat in de camera over zijn angsten en verslavingsgevoeligheid. Hij staat stil bij zijn ‘sociale alcoholisme’, en vraagt zich af hoe ‘sociaal’ dat eigenlijk is.

De Vries: “Ik denk dat het heel herkenbaar is, omdat iedereen wel met iets worstelt in het leven. Maar weet je wat het is? Door dat lopen, ga je door allerlei fysieke en mentale processen heen. Er zijn duizenden gedachten die komen en gaan. Ondertussen kom je door het lopen in een andere energie terecht. Het enige wat nog telt is kilometers maken, voldoende water drinken en een slaapplaats regelen voor de nacht.

“Het leven is voor even heel simpel. Je draagt acht kilo op je rug. Dat is je huis. Je hoeft je verder nergens om te bekommeren. Ik kreeg bijvoorbeeld steeds meer oog voor detail, voor wat er groeit langs de weg. Het is de nietigheid die je opeens voelt. Alles werkt anders op je in, vooral de schoonheid van het landschap. Ik bedoel dit niet zweverig, maar je wordt een met de natuur.”

Gefilmd materiaal

En dat is ook precies wat De Vries zag toen hij twee maanden na thuiskomst het gefilmde materiaal opduikelde. “Ik zag een man die een wederopstanding beleeft door de olie die hij van iemand krijgt. Ik zag ook een man die besluit om een rustiger route naar Santiago te nemen, en niet met de meute mee te gaan. Ik keek naar mezelf als iemand die een proces doormaakt, die bewust de stilte zoekt en zichzelf begint af te pellen.” 

De Vries was naar eigen zeggen verrast door de energie van het filmmateriaal en liet het aan wat oude kornuiten uit Hilversum zien, onder wie Kees van Kooten. Omdat iedereen zo enthousiast was, besloot hij aan het werk te gaan en er een film van te maken. Leuk om in het buurthuis te vertonen, dacht hij nog. Maar Camino (ondertitel: ‘een feature length selfie’) werd begin dit jaar geselecteerd door het Filmfestival van Rotterdam en opgepikt door een filmdistributeur. Op 63-jarige leeftijd maakt Martin de Vries met zijn zelf gefilmde pelgrimage zijn bioscoopdebuut.

“De film slaat aan, denk ik, omdat ik de tocht heel puur in beeld breng, zonder routekaarten en plaatsnamen, zonder continu alle leuke dorpjes en hartverwarmende ontmoetingen te tonen. Het enige wat ik heb toegevoegd is af en toe een dagaanduiding en een stuk muziek, een thema van Satie als leidend motief. Dat is het: een simpele film over waarnemen en ervaren.”

Wat ook een rol speelt, is dat De Vries vooraf niet wist dat hij een film ging maken. Vrij impulsief, zonder noemenswaardige voorbereiding, begon hij aan zijn reis naar Noord-Spanje. “Als ik het wel had geweten, had de film denk ik niet dezelfde ziel gehad. Ik vermoed dat het dan allemaal minder onbevangen was geweest.” 

Wanderlust

De tocht naar Santiago is al vaak vastgelegd. Er zijn speelfilms, documentaires en reportages in omloop. Op YouTube wemelt het van de video’s, maar ze zijn allemaal een beetje hetzelfde: mooie shots van het landschap, afgewisseld met interviewtjes. “Camino is wat dat betreft een andere ervaring, denk ik. Je maakt een reis mee van een man die allerlei innerlijke processen ondergaat. En ja, ik moest ook wel wat gêne overwinnen om zo’n intieme film aan het publiek te laten zien.”

En natuurlijk, het is voor een deel ook een kermis, die hele pelgrimstocht, beaamt De Vries. “Bijna 400.000 mensen hebben het afgelopen jaar een stempel opgehaald in Santiago. En dan heb je nog de vele andere routes in de wereld. De Wanderlust, zoals het zo mooi heet, is de laatste jaren ontzettend toegenomen. Lopen is immens populair. De een gaat op pad met een religieus of spiritueel motief, de ander ziet het als een fysieke uitdaging, en weer een ander loopt om een scheiding te verwerken of het verlies van een geliefde. Maar wat ik vooral heb gemerkt, is dat mensen rust en stilte zoeken. Ook bij mij was dat een drijfveer, ontdekte ik onderweg.”

“Het punt is dat je je tijdens het wandelen niet kunt verschuilen voor gedachten en gevoelens die opkomen. Ze kronkelen om je heen, en je kunt niet anders dan ze toelaten. Je hebt verder weinig om je zorgen over te maken. Ja, je kunt een blaar krijgen en je hoed verliezen. Maar in principe maakt het lopen vrij. Er ontstaat ruimte voor al die gevoelens en gedachten die al zo lang om je heen cirkelen, en die je nu tegemoet kunt treden. Het is een bijzondere ervaring, en dan denk ik vooral aan de energie die vrij komt tijdens de tocht. Lopen wordt een soort vliegen. Zelftwijfel maakt plaats voor mentale weerbaarheid. Ik voelde me toen ik zestig werd opeens kwetsbaarder, maar door het lopen heb ik wat meer vertrouwen gekregen in het laatste stuk van mijn leven.”

Lees ook:

De pelgrimage: te voet en alleen de stilte ervaren, met God in de buurt

Het aantal pelgrims naar Santiago de Compostela is de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld. Een flink deel van de nieuwe pelgrims is onder de dertig jaar. Wat motiveert jongeren om de wandelschoenen aan te trekken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden