Markoesa Hamer.

InterviewIntimiteitscoördinator

Markoesa Hamer schiet acteurs te hulp bij seksscènes: ‘Mensen hebben geen idee hoe kwetsbaar je bent’

Markoesa Hamer.Beeld Maartje Geels

Een onstuimige vrijpartij, een tongzoen of een naaktscène. Het hoort erbij op de filmset, maar veel acteurs vinden het ongemakkelijk. Een intimiteitscoördinator kan ze begeleiden, vertelt Markoesa Hamer, de eerste met die functie in Nederland.

Jeannette van Ditzhuijzen

Ze weet het nog goed. In het filmscript stond dat ze moest zoenen en uit de kleren moest. Daar was actrice Markoesa Hamer tevoren heel zenuwachtig over. Uiteindelijk bleek het een korte zoen te zijn en hoefde ze alleen maar een begin te maken met het uittrekken van haar t-shirt.

Vaak hapert de communicatie over intieme scènes, zegt Hamer. Regisseurs en acteurs praten er liever niet over, ze improviseren maar wat op de filmset. “Je hebt vaak weinig idee van wat je te wachten staat. Je krijgt bijvoorbeeld te horen dat een van de scènes met een onstuimige vrijpartij begint. Pas op de set ontmoet je je tegenspeler. Als het klikt, is dat fijn, maar als hij een flauwe grap maakt of als iemand van de crew iets zegt over de spannende scène die jullie gaan spelen, dan voelt dat heel ongemakkelijk.”

Als intimiteitscoördinator brengt ze het gesprek wél op gang. “Ik stel vragen en benoem de scène technisch en concreet. Wat vindt een acteur wel en niet prettig?”

Choreografie van de intieme scène

“Wil een actrice liever niet dat haar tegenspeler haar borsten aanraakt? Dan kan de intimiteit misschien ook met een ander zacht lichaamsdeel worden verbeeld: de billen of de bovenarm. Want het gaat niet om die borsten, het gaat om het verhaal dat je wilt vertellen. Zo maak ik een soort choreografie van de intieme scène.”

Hamer heeft de primeur, ze is de eerste intimiteitscoördinator van Nederland, naar voorbeeld van de Engelse Ita O’Brien. Die werd in 2017 gevraagd om voor het eerste seizoen van de serie Sex Education iets te ontwikkelen waarbij iedereen zich prettig voelde. Tegelijkertijd deed een vrouwelijke stuntcoördinator in Amerika bij Game of Thrones hetzelfde. Het beroep van intimiteitscoördinator was geboren, op de golven van MeToo.

“Door MeToo kwamen veel verhalen naar boven van acteurs en actrices die zich onprettig hadden gevoeld bij intieme scènes”, vertelt Hamer. “Ook in Nederland. We denken wel dat we zo open zijn over seks en bloot, maar dat zijn we niet. Iedereen doet stoer, maar de meesten vinden het eng.”

Dat voelde heel ongemakkelijk

Zijzelf werd in 2013 geconfronteerd met het ongemak van bloot. In een Londense theaterproductie stond ze met een aantal anderen geheel naakt op het toneel. “Het publiek liep bij deze productie langs de verschillende scènes en soms kwamen mensen heel dichtbij. Ze gingen niet opzij en dat voelde heel ongemakkelijk.”

Toen ze dat aankaartte bij de regisseur viel hij enorm tegen haar uit: ‘You are not the director!’ “Mensen hebben echt niet door hoe kwetsbaar je bent, als je daar in je blootje staat. Normaal gesproken heb ik geen problemen met naaktscènes, maar die regisseur gaf me een onveilig gevoel. Het is uiteindelijk opgelost met publiekscoördinatoren. Zij gingen tussen ons en het publiek staan als toeschouwers te dichtbij kwamen.”

Bij die productie ontstond waarschijnlijk Hamers passie voor haar nieuwe beroep. Al sluimerde die nog toen ze in 2018 het werk leerde kennen van intimiteitscoördinator O’Brien. Ze zocht contact met haar en organiseerde eerder dit jaar samen met acteursbelangenvereniging ACT een webinar met haar. Dat ontstak bij Hamer het vuur.

Verschil tussen onprettig en onveilig

“Een afgestudeerde actrice vroeg tijdens dat webinar wanneer het normaal is om ‘nee’ te zeggen. Dat was een openbaring voor mij. Je zegt nee als je niet wilt, maar kennelijk worden acteurs zo niet opgeleid. Natuurlijk, niet alles is even prettig, maar kennelijk is er geen aandacht voor het verschil tussen onprettig en onveilig.”

O’Brien vertelde ook over de acteur die niet deed alsóf, maar echt de hand in de broek van zijn tegenspeelster deed. In een rechtszaak gaf de rechter hem gelijk omdat hij dat in het vuur van zijn rol zou hebben gedaan. O’Brien vroeg wat de aanwezigen in zo’n geval zouden doen. “Er kwamen allerlei suggesties, zoals stompen, wegduwen enzovoorts. Maar Ita zei: ‘De voorstelling stoppen. Want het is aanranding. Als iemand ineens zijn enkel verstuikt, stop je ook de voorstelling’. Daar schrokken we van. Maar ja, het is wel jouw lijf.”

Toen bedacht Hamer: dit werk ga ik zelf doen. Met steun van ACT die vindt dat de intimiteitscoördinator een volwaardig vak moet worden. Inmiddels heeft Hamer het ook op de toneelschool in Amsterdam geïntroduceerd en zijn er meer collega’s met intimiteitscoördinatie bezig.

Net een stuntcoördinator

Ze vergelijkt haar beroep met dat van stuntcoördinator. “Als je een zwaardgevecht moet spelen, krijg je niet elk een zwaard in je handen om er maar op los te slaan. Want dan wordt het of een slechte scène, omdat je niet durft te slaan, of je verwondt de ander. Dus heb je een coördinator nodig die een choreografie van het gevecht maakt. Zo werkt het ook bij intieme scènes. Ik bespreek met de acteurs hoe ze zich bewegen.”

Soms gebeurt het dat een regisseur pas op de set aan de acteurs vraagt om echt te tongen. Maar wanneer zeg je dus ‘nee’? “Als acteurs niet durven te weigeren dan is een tussenpersoon prettig”, zegt Hamer. “Die bespreekt dat met de regisseur en de acteurs.”

Ze heeft haar nieuwe beroep inmiddels bij een aantal films en series uitgeoefend. “Het is allemaal nieuw en ik moet al doende leren. Sommige regisseurs zijn aanvankelijk bang om de controle te verliezen, dan moet ik zoeken naar mijn eigen ruimte. Ik begin altijd met een gesprek met de regisseur om erachter te komen wat de ideale scène is. Hoe moet het er straks in de bioscoop uitzien? Aan de acteurs stel ik diezelfde vragen. Alleen dat gesprek geeft vaak al veel lucht.”

Zo’n repetitie werpt zijn vruchten af

Idealiter volgen daarna repetities, maar die zijn in de Nederlandse filmwereld een ondergeschoven kind, vertelt Hamer. Dan probeert ze tóch een repetitie te regelen. “Dat lukt steeds vaker. Ik merk dat de acteurs dan aan elkaar gewend raken. Een dialoog leer je uit je hoofd en op de set hoor je wel wat precies de intentie is. Maar bij een intieme scène heb je nauwelijks dialoog, dus repeteren is cruciaal. Zo’n repetitie werpt echt zijn vruchten af.”

Vooral ervaren acteurs moeten nog wennen aan een intimiteitscoördinator, merkt Hamer. “Je hoort ze denken ‘Moet dat nou? Mogen we dan helemaal niks meer?’ Maar je gooit geen deuren dicht, je zet ze juist open. Het gaat er niet om dat de seksscènes verdwijnen, zeker niet. Maar wel begeleid door een intimiteitscoördinator.”

De dag voor het interview had Hamer een repetitie met twee acteurskoppels. “De regisseur zei tegen hen: ‘Dit zou ik het liefst willen, maar jullie zijn de baas.’ Dat hij dat zei, voelde zo goed. Dat hebben we toch maar bereikt met de aanwezigheid van een intimiteitscoördinator.”

Actrice Georgina Verbaan: Eerst moest ik giebelen

Verbaan speelt in de film Verdwenen Dagen die op Videoland te zien is. Het was de eerste keer dat ze te maken kreeg met een intimiteitscoördinator. “Normaal krijg je even snel op de set te horen wat de bedoeling van een intieme scène is. Bijvoorbeeld ‘ze zoenen en belanden dan in bed. Doe maar.’ Dat voelt toch een beetje gênant.

Het gebeurde wel eens dat ik mijn tegenspeler pas bij de make-up ontmoette. Een uur later speelden we een seksscène. Je bent dan echt onzeker. Maar je wist niet anders.”

“Toen Markoesa erbij kwam, was dat wel even wennen. Ze belde me eerst en stelde allerlei vragen. Ik dacht: Moet dat zo uitvoerig? Daarna liet ze ons oefeningen doen, ook de regisseur en de andere betrokkenen deden mee. Eerst reageerden we wat giebelend, en het voelde ook ongemakkelijk.”

“Maar achteraf was het fijn. Je moet elkaar telkens op een andere plek aanraken en ze vroeg ook wat voor soort aanraking het is: lief of bijvoorbeeld gretig. Alle scènes werden besproken en dat heeft echt geholpen, je voelt je daardoor meer op je gemak en het schept een band met je tegenspeler.”

“Het is ook fijn dat je tijdens het draaien een vast aanspreekpunt hebt. Je hoeft niet meteen naar de regisseur, maar kunt je vragen via Markoesa kwijt. Ja, een intimiteitscoördinator helpt zeer zeker. Het is een echte aanwinst voor het filmproces.”

Regisseur Jim Süter: Veiligheid is essentieel

Jim Süter is regisseur van Verdwenen Dagen. Hij is blij dat er eindelijk iets wordt gedaan waardoor intimiteit op de set niet iets is waarmee de acteur zelf moet dealen. “De kwetsbaarheid van de acteur moet door de hele crew serieus worden genomen, zodat veiligheid een essentieel onderdeel is van filmmaken. Ik heb zelf de toneelschool in Amsterdam gedaan en weet dus hoe kwetsbaar het acteervak is en hoe belangrijk het is om je veilig te voelen. Daardoor nam ik de veiligheid van acteurs altijd al heel serieus.”

“Markoesa begon met een soort warming-up, zoals ademhalingsoefeningen. Juist omdat het in het begin wat ongemakkelijk voelt, is het goed dat de regisseur en andere betrokkenen daaraan meedoen. Want daarmee laat je zien dat je bereid bent jezelf kwetsbaar op te stellen. Als je je aan die oefeningen overgeeft kan er onderling vertrouwen ontstaan, en dat is erg belangrijk.”

“Er speelden ook twee jonge actrices van zestien en achttien jaar in deze film. Ik begrijp van hen dat ze de intimiteitscoödinator als heel fijn hebben ervaren. Markoesa deed ook oefeningen waarbij acteurs elkaar telkens om toestemming moesten vragen: of je de polsen mag aanraken, en zo verder: ‘Mag ik je schouders aanraken?’ Die jonge actrices vonden het fijn dat die toestemming gevraagd werd. Zij konden hun grens aangeven en een aanraking toestaan of weigeren. Dat gaf een gevoel van veiligheid.”

“Voor mij is de essentie dat je met een intimiteitscoördinator de veiligheid op de set serieus neemt. Een intimiteitscoördinator geeft ruimte aan ongemakkelijkheid en schaamte. Daardoor hoeft een acteur zich niet onveilig te voelen wanneer hij of zij aangeeft dat iets over de grens gaat. Het mooie is dat de intieme scènes beter worden. Want de camera registreert alles en op beeld zie je het ongemak.”

Lees ook:

Openheid in de theaterwereld: na #MeToo kan het

De #MeToo-beweging heeft veel teweeg­gebracht in de theaterwereld. Gezelschappen stellen nu regels op over omgangsvormen en wijzen vertrouwens- personen aan. Maar belangrijker is dat er open over gesproken wordt. Ook als er een melding binnenkomt, zoals nu bij Toneelgroep Oostpool het geval is.

Misbruik in theaterwereld: ‘Ik wil laten zien hoe het gebeurt om anderen te beschermen’

De #MeToo-discussie heeft nog niets veranderd in de theaterwereld, zeggen schrijver Tjeerd Posthuma en regisseur Bram Jansen. Beiden schreven een tekst waarin zij de giftige cocktail tonen die seksuele intimidatie in deze sector zo makkelijk maakt. “Ik wilde laten zien hoe het gebeurt, in de hoop dat we andere jonge mensen beter kunnen beschermen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden