null Beeld

RecensieEssays

Marja Pruis schrijft over woede en vrouwenhaat (maar vertelt niet álles)

Marja Pruis onderzoekt de onderstromen: bewondering, twijfel, woede, vrouwenhaat (ook die van andere vrouwen en van haarzelf).

Jann Ruyters

‘Ik dacht ik schrijf het gewoon allemaal op’, zo opent in het nieuwe boek van Marja Pruis, het hoofdstuk over de in 2021 overleden Amerikaanse journalist Janet Malcolm. In dit hoofdstuk kijkt Pruis terug op haar debuut, een biografisch onderzoek naar schrijfster Netty Nijhoff waarin ze zichzelf opvoerde als onderzoeker.

Die methode had ze afgekeken van Janet Malcolm, die furore maakte met een boek over de strijd van de biografen van Sylvia Plath met de Plath Estate en die daarin ook zichzelf opvoerde; een biografische studie annex ‘making-of’ zeg maar. Het boek van Janet Malcolm werd met lof maar ook ongemak ontvangen destijds, Pruis’ debuut vooral met ongemak. Recensenten struikelden over het ‘ik’ van de biograaf, die niet alleen de resultaten van het onderzoek optekende, maar ook haar frustraties, twijfels, sym- en antipathie jegens geïnterviewden.

Maar dat was toen. Zo’n twintig jaar later is ‘het gewoon allemaal opschrijven’, ook de onderstromen, zijwegen en tegenspraak, dat wat Pruis’ essays zo precies, ­levendig en meeslepend maakt en ze is er ook steeds meer een meester in geworden. Het maakt het overigens ook lastiger om over haar werk te schrijven, haar beschouwingen zijn geen pleidooien die zich in een simpele conclusie laten vangen, geweldig hoe ze je toch niet laat verdwalen.

Marja Pruis Beeld Bob Bronshoff
Marja PruisBeeld Bob Bronshoff

In Boos meisje verzamelde Pruis stukken, deels eerder verschenen in De Groene Amsterdammer, met als gemene deler ‘verzet’, denk ik, in diverse verschijningsvormen. Pruis schrijft over haar arrogantie (snobisme, ongeduld, verveling); over de dingen die je wel en die je niet meer kunt zeggen; over haar weerzin tegen ‘de colonnes van vrouwelijke schrijvers die over zichzelf schrijven’ én over haar liefde voor die boeken; over #MeToo; vrouwenhaat. ‘Is [vrouwen haten] niet zoiets als het weer ­haten, of iets anders alom aanwezigs waarzonder geen leven mogelijk is?’, vraagt ze zich af. Ze noemt Femke Halsema die voor hoer wordt uitgescholden en Ilja Leonard Pfeijffer die het heeft over ‘halfblote meisjes die je tegen een vergoeding kan liefhebben’ en duidt de implicaties van dat taalgebruik.

De bundel bevat verhelderende stukken over de beeldvorming rond vrouwen die vernieuwend werk deden, Neelie Kroes, Renate Rubinstein, Sigrid Kaag. Vrouwen die niet direct aanhaakten bij de vrouwenbeweging, iets wat Pruis zelf wel deed, min of meer, zij het van een afstandje. ‘In gedachten speel ik basgitaar, in werkelijkheid ben ik een groupie. Boze meisjes, mijn planken staan er vol mee, mijn muren zijn met ze behangen, hun ogen prikken in mijn rug als ik glimlachend een weg baan.’

Pruis houdt ervan om niet álles te vertellen

Dat onder die glimlach een killer schuilgaat, laten deze essays ook zien, al houdt Pruis het spannend door het voorwerp van haar spot meestal behendig te verhullen. Pruis houdt ervan om niet álles te vertellen. Als ze meldt dat een collega haar tot twee keer toe uitlegt dat het woord ‘multiculti’ echt niet meer kan, maar dan die uitleg zelf niet herhaalt.

Maar dat is maar een klein minpuntje. Pruis benoemt haar eigen reserves, het zelfbewustzijn (en de lichtgeraaktheid) van de jongeren, het feminisme dat ‘uit de boekenkast gebarsten is’.

Een heerlijk hoofdstuk ‘Denken als erotisch genoegen’ wijdt ze aan tachtiger Vivian Gornick, een originele Amerikaanse auteur die hier nu ook gelezen wordt, mede dankzij Pruis. ‘Twintig jaar geleden wilde niemand naar ons luisteren. Er werd naar ons gekeken alsof we dinosaurussen waren, maar nu begrijpt iedereen de geschiedenis veel beter’, zegt Gornick over de heropleving van het feminisme. ‘Hoe meer helderheid je hebt, hoe beter het leven zal zijn’, zegt ze. En zo is dat. Lees deze avontuurlijke, sprankelende essays en je begrijpt de geschiedenis nog weer beter.

null Beeld

Marja Pruis
Boos meisje. Over vrouwen en frictie
Nijgh & Van Ditmar; 246 blz. € 22,50

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden